Bata bestearen atzetik irakurritako liburu batzuei buruzko oharrak jaso ondoren, zera pentsatu nuen: «hemen artikulu bat zegoen».

La entrada Azkenaldian irakurri ditudan nobela batzuk se publicó primero en Pikara Magazine.

Lagunek esan izan didate burusoil-gustua dudala (hau da, gizon burusoil batek ikusi, entzun eta irakurriko lukeena dudala gustuko), eta pentsatzen dut hein batean arrazoia dutela. Horrek izan du gorabeherarik, ordea.

La entrada Gizon burusoil baten gustua se publicó primero en Pikara Magazine.

Gizon boteretsuen inpunitatea ez da matxismoan soilik oinarritzen. Batez ere, gizonen arteko mesede-sare batean oinarritzen da.

La entrada Misoginia klientelarraren sarea se publicó primero en Pikara Magazine.

Bortxaketak eta umiliazio sexistak indar polizial eta militarrek errepresaliatutako euskal emakumeen testigantzetan agertzen dira, Gerra Zibiletik hasi eta terrorismoaren aurkako borrokara arte.

La entrada Rapatuak eta torturakoak: Espainako Estatuaren sexu indarkeria politikoa se publicó primero en Pikara Magazine.

• Ecologistas en Acción taldearen txosten berriak itsasoa lehengoratzeko 57 proiektu aztertzen ditu, eta ohartarazten du leheneratze ekologikoa oraindik ez dela behar bezain finkatuta, itsas ekosistemek bizi duten krisi larria gorabehera.
• Emaitzek erakusten dute arrail kezkagarria dagoela espezie eta habitat jakin batzuk leheneratzeko gaitasunaren eta itsasoaren funtzio ekologikoak benetan berreskuratzearen artean, eta horrek agerian uzten du lehengoratzeko politika publikoak indartu beharra dagoela.
• Natura Lehengoratzeko Europako Erregelamendua aplikatzearen aurrean, Ecologistas en Acción taldeak asmo handiko plan nazional bat eskatzen du, finantzaketa egonkorra, epe luzerako jarraipen zientifikoa, ekosistemak degradatzen dituzten presioak ezabatzea eta kostaldeko komunitateen benetako parte-hartzean oinarritutako gobernantza bermatuko dituena.

 

 

Txostena: Mares Vivos. Claves para la restauración marina en el Estado español
Itsas lehengoratzeak aurrekaririk gabeko hazkundea izan du Espainiako estatuan azken hamarkadan. Gehiegizko arrantzak, habitaten suntsipenak, kutsadurak, itsasertzaren artifizializazioak edo klima-aldaketak eragindako itsas ekosistemen narriadura metatuaren aurrean, gero eta ekimen gehiagok bilatzen dute itsasoko biodibertsitatea eta funtzio ekologikoak berreskuratzea. ‘Mares Vivos. Claves para la restauración marina en el Estado español‘ txostenak, Ecologistas en Acción erakundeak egindakoa, hainbat lurraldetan garatutako 57 proiektu aztertzen ditu, lortutako aurrerapenak, arrakasta mugatzen jarraitzen duten oztopoak eta etorkizuneko jatetxe-arloko politika publikoek bideratu beharko lituzketen irakaspenak identifikatzeko.

Emaitzek argi eta itzalak dituen errealitatea erakusten dute. Alde batetik, itsas zaharberritzeak esperientzia marjinala izateari utzi dio. Azken urteotan, ugaritu egin dira itsas fanerogamoen larreak, koraligeno-ekosistemak, ostren bankuak, makroalgen basoak eta espezie mehatxatuak berreskuratzeko proiektuak, eta ezagutza tekniko eta zientifiko handia sortu da.

Hala ere, txostenak agerian uzten du oraindik ere arrakala handia dagoela organismoak leheneratzearen eta ekosistemak leheneratzearen artean. Aztertutako proiektu gehienek leheneratutako espezieen biziraupena edo erabilitako tekniken bideragarritasuna frogatzea lortu dute, baina zati txiki batek bakarrik egiaztatu ahal izan du esku hartutako ekosistemen berreskuratze ekologiko eraginkorra.

Ecologistas en Acción taldearen ustez, alde hori funtsezkoa da. Lehengoratzearen helburua ezin da mugatu fanerogamak landatzera, koralak transplantatzera edo mehatxatutako populazioak indartzera. Erronka ekosistema funtzionalak berreskuratzea da, biodibertsitatea hartzeko gai direnak, prozesu ekologikoei eusteko gai direnak eta nekez ekidin daitezkeen mehatxuen aurrean (bero-boladak, adibidez) erresilientzia handitzeko gai direnak.

Identifikatutako oztopo nagusien artean, proiektu gehienen iraupen laburra nabarmentzen da. Lehengoratzearen xede diren espezie eta habitat askok hamarkadak behar dituzte funtzionaltasun ekologikoa erabat berreskuratzeko, baina ekimen gehienak hiru eta bost urte bitarteko zikloetan garatzen dira. Muga hori areagotu egiten da aldi baterako deialdiekiko mendekotasun handia dagoelako, batez ere Europako funtsekin finantzatuak, eta horrek zaildu egiten du jarduketen jarraitutasuna eta emaitzen finkapena.

Egoera bereziki kezkagarria da natura kontserbatzeko eta lehengoratzeko Europako finantzaketa EBren etorkizuneko aurrekontuari buruzko negoziazioetan mehatxatuta dagoen une honetan, arriskuan jartzen baititu azken urteetan itsas lehengoratzea bultzatzea ahalbidetu duten tresna nagusietako batzuk, hala nola LIFE programa.

Txostenean adierazten da, halaber, jarraipen zientifikoak itsas zaharberritzearen arloan gainditu gabeko gai nagusietako bat izaten jarraitzen duela. Kasu gehienetan proiektuaren garapena garrantzi zientifiko handiarekin egiten bada ere, amaitutako proiektuen zati esanguratsu batek ez du informazio publikorik ondorengo bilakaerari buruz, eta horrek zaildu egiten du lortutako emaitzen benetako irismena ezagutzea eta ikaskuntza kolektiboa mugatzen du.

Gainera, aztertutako proiektuei buruz eskuragarri dagoen informazioa arrakasta-kasuetan zentratu ohi da, eta zailtasunak, mugak edo porrotak, berriz, ez dira behar bezala dokumentatu, nahiz eta etorkizuneko esku-hartzeak hobetzeko ezinbesteko ezagutza-iturri izan.

Txostenaren beste mezu nagusietako bat da lehengoratze aktiboa, berez, ez dela nahikoa. Transplanteek, mintegiek, populazio-indargarriek edo arrezife artifizialek zeregin garrantzitsua izan badezakete ere, haien eraginkortasuna murriztu egiten da degradazioa eragin zuten kausek jarraitzen dutenean. Itsas ekosistemak berreskuratzeko, giza presioak ezabatzen aurrera egin behar da aldi berean, hala nola arrantza-jarduera jakin batzuk, habitat sentikorretan ainguratzea, kutsadura edo hondakinen metaketa.

Ildo horretan, Ecologistas en Acción elkarteak azpimarratu du ondo kudeatutako itsas eremu babestuek – hau da, presioak ezabatzeko neurriak eta elkarlaneko gobernantza-esparruak barne hartzen dituzten kudeaketa-plan operatiboak dituztenek – baldintza bereziki onuragarriak eskain ditzaketela. Nolanahi ere, antolakuntzak ohartarazten du itsas lehengoratzea ez dela mugatu behar espazio horietara soilik.

Lucas Barrerok, txostenaren egilekideak, honako hau adierazi du: “Pilatutako esperientziak erakusten du, gainera, proiektu sendoenak gai direla tokiko eragileak lehen diseinu-faseetatik jarduketen exekuziora eta jarraipenera inplikatzeko. Komunitate zientifikoaren, administrazioen, arrantza-sektorearen eta gizarte-erakundeen arteko lankidetzak proiektuen kalitatea hobetzeaz gain, proiektuen jarraipena errazten du, eta emaitzei epe luzera eusteko behar den gizarte-babesa ematen du “.

Etorkizuneko Lehengoratze Plan Nazionalerako irakaspenak

Aztertutako proiektuetatik ateratako irakaspenen arabera, Ekologistak Martxan elkarteak uste du etorkizuneko Lehengoratze Plan Nazionala, Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioak Europako Batzordeari irailaren 1a baino lehen bidali behar diona, tresna egokia izan behar dela leheneratzeko ahaleginen jarraitutasuna bermatzeko finantzaketa-zikloetatik harago. Horretarako, ezinbestekoa izango da baliabide egonkorrak ziurtatzea, adierazle komunetan oinarritutako ebaluazio-sistemak garatzea eta jarduketen jarraipen zientifikoa indartzea, ekosistemen benetako berreskurapena ebaluatu ahal izateko moduko aldi luzeetan.

Gainera, erakunde ekologistak defendatzen du Planak modu irmoan jasotzea lehengoratze pasiboa, itsas inguruneari eragiten dioten presioak modu eraginkorrean murriztuz; itsas eremu babestuen kudeaketa indartzea; baliabideak itsas mugapeen artean modu orekatuan banatuko direla bermatzea; eta gobernantza-mekanismo garden eta parte-hartzaileak ezartzea, kostaldeko komunitateak erabakiak hartzen inplikatu ahal izateko.

Era berean, ezinbestekotzat jotzen du klima-aldaketara egokitzeak lehengoratze-jarduera guztiak zeharkatzea eta ikaskuntza kolektiboko kultura sustatzea, porrotak eta mugak ere dokumentatuta eta partekatuta egon daitezen.

LIFE ECOREST, itsas lehengoratzerako erreferentzia

Aztertutako proiektuen artean, LIFE ECOREST nabarmentzen da Mediterraneo mendebaldean orain arte garatutako esperientzia aurreratu eta inspiratzaileetako bat dela. Proiektua Kataluniako kostaldeen aurrean garatu da, eta koraligeno-komunitateak eta habitat bentoniko sakonak modu aktiboan lehengoratzea eta ekosistema horiei eragiten dieten presioak murrizteko jarduketak konbinatzen ditu. Gainera, arrantza-sektoreak zuzenean parte hartzen du arrantzarako lehentasunezko eta debekatutako eremuak identifikatzen eta ezartzen, ustekabean harrapatutako organismoak berreskuratzen eta emaitzen jarraipena egiten.

Arrantza-sektorearen inplikazio aktiboa esperientzia honen elementu nabarmenetako bat da. Ustekabean harrapatutako gorgoniak, koralak eta belakiak berreskuratzen lagundu duenez, itsas kontserbazioak eta arrantza-jarduerak ekosistemen egoera hobetzeko eta itsas baliabideen jasangarritasuna indartzeko gai diren aliantzak eraiki ditzakete.

Ecologistas en Acción taldeak nabarmendu du LIFE ECOREST erreferentzia baliotsua dela etorkizuneko Lehengoratze Plan Nazionalerako eta itsas ekosistemak benetan eta modu iraunkorrean berreskuratzeko bidean aurrera egiteko, lehengoratze aktibo eta pasiboaren, epe luzeko jarraipenaren eta elkarlaneko gobernantzaren konbinazioa dela eta.

Marta García Pallarések, txostenaren egilekideak, honako hau erantsi du: “LIFE ECOREST koralgentzia sakona lehengoratzeko hamarkada bat baino gehiagoko lan-ibilbidearen parte da, eta jarraitutasun horri esker, ezagutza zientifikoa metatu, metodologiak hobetu eta emaitzak ebaluatu ahal izan dira, itsas ekosistemak berreskuratzeko erritmoekin bat datozen denbora-eskaletan”.

Duela gutxi, Ecologistas en Acción elkarteak zientzialariek eta arrantza-sektoreak elkarrekin egindako lan hori dokumentatu du, proiektuarekin batera egindako argazki-erreportaje baten bidez.

LIFE Ecorest argazki-erreportaje maketatua eta argazki-karpeta.

 

La entrada Itsaso Biziak: Ecologistas en Acción taldeak estatu espainiarreko itsas ekosistemak leheneratzeko gakoak identifikatu ditu aparece primero en Ecologistas en Acción.

Oroimena fikzioa da. Nahieran manipulatzen eta ordenatzen dugun kontakizun bat. Gezur bola bat. Kontzientziak uzten digun zirrikitua, bakean bizitzeko muntatzen dugun zera (ezinbestean) literario hori.

La entrada Erlikia se publicó primero en Pikara Magazine.

Bi erakundeek Auzitegi Nazionalean errekurritu dute Ingurumenaren Konferentzia Sektorialak ekainaren 22an onartutako erabakia, Galiziak, Gaztela eta Leonek, Asturiasek eta Kantabriak eskatuta, nahiz eta Ministerioa bera aurka egon eta irizpide zientifikoa izan. Erabaki horrek ateak ireki dizkio zientziak eskatutako gutxieneko bideragarritasunik gabe jarraitzen duen espezie baten ehiza areagotzeari.

Ecologistas en Acción taldeak eta Fondo para la Protección del Lobo Ibérico elkarteak errekurtsoa aurkeztu dute gaur Auzitegi Nazionalean Ingurumeneko Konferentzia Sektorialaren ekainaren 22ko Erabakiaren aurka. Erabaki horrek “aldeko” jo zuen otso iberiarraren (Canis lupus) kontserbazio-egoera Atlantikoko eta Mediterraneoko eskualde biogeografikoetan. Galiziak, Gaztela eta Leonek, Asturiasek eta Kantabriak proposatuta onartu zen akordioa, Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioaren kontrako botoarekin.

“Ministerioaren txosten teknikoak berak aitortzen du lau autonomia erkidego horiek ezarritako fitxak ‘ez duela justifikazio zientifikorik’. Ez gaude desadostasun tekniko legitimo baten aurrean, ebidentzia zientifikoari buruzko gehiengo politiko baten inposaketaren aurrean baizik. Espezie bat babestuta ez egotea ezin da boto autonomikoen kolpetik erabaki, datuekin baizik “, adierazi du Theo Oberhuber Ecologistas en Acción taldeko bozeramaileak.

“Autonomia-erkidegoen jarrera horren atzean, legezko estaldura duten otsoak hiltzeko asmoa dago. 2025etik 2026ra bitartean, Kantabriak bere planak markatutakoak baino otso gehiago hil zituen, eta Asturiasek dozenaka ale eraitsi zituen, tartean eme umedunak eta txakurkumeak. Gaur bertan, Asturiasek “kudeaketa plana” argitaratu du, dekretu bidez blindatu nahi duten deuseztapen estrategia “, adierazi du Ernesto Díaz Iberiar Otsoa Babesteko Funtsaren bozeramaileak.

Iberiar otsoa funtsezko espeziea da penintsulako ekosistemen orekarako, basa-ungulatuen populazioak erregulatzen dituelako eta behi-tuberkulosia bezalako gaixotasunak kontrolatzen laguntzen duelako. Hala eta guztiz ere, nazioarteko komunitate zientifikoak epe luzera bideragarritasun genetikoa bermatzeko beharrezkotzat jotzen dituen 500 ugalketa-unitateetatik urrun jarraitzen du bertako biztanleriak — 333 talde, gutxi gorabehera —. Bere banaketa-eremu historikoaren zati handi bat berreskuratu gabe dago, eta Sierra Morenako biztanleria, mendebaldeko Europako hegoaldekoena, duela hamarkada eskas bat desagertu zen. Lurralde-hedapen hori gabe, erakundeek ohartarazi dute “kontserbazio-egoera ona” deklaratzea ez dela zuhurra.

“Auzitegi Gorenak berak eta Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak argi utzi dute ezin dela espezie bat erauzteko baimenik eman kontserbazio-egoera txarra den bitartean. Sei urteko txosten hau Bruselara bidaltzen bada, ebidentzia zientifiko onenaren aurka, otsoaren ehizaren aurkako oztopo legal bakar hori desagertu egiten da gauetik goizera. “, adierazi dute Jaime Doreste Hernández eta Sara González Merinerok, errekurtsoa aurkeztu duten erakundeetako abokatuek.

“Otsoak hiltzea besterik ez denari” populazio-kontrolak “deitzen dioten desinformazio-estrategien aurrean, gizarte zibilak eskura dituen lege-tresna guztiak erabiltzen jarraitu behar du. Auzitegiek erakutsi dute, beste behin ere, azken dikea direla zientziak babesten ez dituen erabakien aurrean “, gaineratu du Oberhuberrek.

“Auzitegietan jarraituko dugu behar adina aldiz. Hori zor diogu mendeetan jazarritako espezie bati, eta azkenean, oso lotsati, kentzen dugunaren zati bat bakarrik berreskuratzen hasi zen “, amaitu du Ernesto Diazek.

La entrada Ecologistas en Acción taldeak eta Fondo lobo elkarteak auzitegietan aurkaratu dute otso iberikoaren kontserbazio-egoera “aldekoa” dela adierazten duen txostena aparece primero en Ecologistas en Acción.

• 2026ko lehen seihilekoko datu ofizialak argitaratu ondoren, eta sute-boladaren erdian, Ecologistas en Acción taldeak administrazioei eskatzen die hobetu dezatela giza jatorriko ignizioen prebentzioa.
• Ecologistas en Acción taldeak uste du neurri hori ezinbestekoa dela hondamendi horiek eta haien ingurumen- eta gizarte- eta ekonomia-ondorio larriak murrizteko.
• Erakunde ekologistak, halaber, herritarren elkarlanerako eta sentsibilizazio kanpaina gehiago egiteko deia egiten du.

Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioaren datuek, autonomia-erkidegoetakoek eta Babes Zibileko Idazkaritza Nagusiarenek erakusten dute aurten eta aurrekoetan eragin txikia dutela jatorri naturaleko suteek, eta giza jatorriko suteek ere eragin handia dutela, kasuen % 90 gaindituta.

Behin sute-kanpaina hasita, 10 sute handi baino gehiagorekin eta Espainian erretako 55.000 hektareak gaindituta, Ecologistas en Acción taldeak uste du ez dela unea eztabaidatzeko hartu diren prebentzio-neurriak egokiak ziren ala ez. Iristear dagoenerako batere lausengarria ez den egoera batean gerta daitezkeen gizarte- eta ingurumen-inpaktuak mugatzea da garrantzitsuena. Helburu hori epe laburrean modu bakarrean lor daiteke: natura-ingurunea gehiago babestuz eta zainduz, gizarte osoa kontzientziatuz, arrisku-jokabideak eragotziko dituzten neurri uniformeak ezarriz, eta suak eragiten dituzten doluzko edo arduragabekeriazko jokabideak eragotziko dituzten ikerketa eta zigor hobeak ezarriz.

Suteetako asko, bereziki, sute handiak ere, jatorriz saihestu daitezke, ignizioen kausak behar bezala eteten badira. Hala ere, landarediaren egoeran jartzen da arreta maiz, gertatzen denaren erruduna landaredia izango balitz bezala, edo epe luzerako politikak eta adostasunak eskatzen dituzten neurrietan, gaur egun lortzen oso zailak direnak.

Azken adibideak oso esanguratsuak dira. Gironako Bisbal d ‘Empordàn, badirudi sutearen jatorria erradial baten zuhurtziagabekeriazko erabileran dagoela, errepide batean seinale bat jartzen zen bitartean. Ejea de los Caballeros, Tamarite edo La Fuevako suteetan, Aragoiko Komunitatean, uzta biltzeko makinen lanak izan zitezkeen kausa. Oseja de Sajambren, Leongo probintzian, Europako Mendietako Parke Nazionalari erasaten dion sua nahita piztu zen. Horren ondorioz, maiatzaren amaieran Doñanako Parke Nazionalari (Almonte, Huelva probintzia) eragin ziona ere ikertzen ari dira. Joan den apirilean, Losar de la Verak Caceresen egin zuenaren jatorria nekazaritza edo abeltzaintza erretzea izan zitekeen. Toledoko udalerrian sute bat izan da maiatzean, tiro-eremu batean egindako maniobren ondorioz.

Egoera horretan, tamalgarriak dira Ingurumeneko eta Hirigintzako Fiskaltza Koordinatzaileak berriki emandako datuak; izan ere, 2025ean, urte horretan ia 2.600 sute eta 5.600 sute izan ziren, eta ingurumen-arloko 1.478 salaketa penaletatik 117 baino ez baso-suteengatik. Eta iaz izan ziren 1.036 kondenetatik 86 bakarrik izan zirela baso-suteengatik. Horri gehitu behar zaio autonomia-erkidegoek ia ez dituztela administrazio-bidean zigortzen garrantzi penalik gabeko jokabide arduragabeak.

Bestalde, etsigarria da, halaber, administrazioek urtetik urtera gero eta indar handiagoz laguntzea nahasmen-giro batean, arrisku-egoerak arautzeari dagokionez. Askotan, herritarrek ez dute argi izaten gai horri dagokionez zer dagoen baimenduta edo zer ez. Are gehiago, gero eta permisibitate handiagoa dago eta ez dago kontrolik abeltzaintza- edo nekazaritza-erreketak egiteko, piroteknia erabiltzeko edo suteak prebenitzeko. Gobernu autonomiko askotan ezarri den negazionismo klimatikoak eta edozein hondamendi motaren aurreko interes alderdikoiak laxotasun hori berrelikatzen dute.

Bestalde, etsigarria da, halaber, administrazioek urtetik urtera gero eta indar handiagoz laguntzea nahasmen-giro batean, arrisku-egoerak arautzeari dagokionez. Askotan, herritarrek ez dute argi izaten gai horri dagokionez zer dagoen baimenduta edo zer ez. Are gehiago, eragindako suteen prebentzioan, gakoa da landa-inguruneko zaintza hobetzea urte osoan, eta laguntza ematea delituak jazartzen dituen egitura administratibo eta judizialari. Zabarkeriak saihesteko, arau-oinarria harmonizatu behar da. Estatuko Mendiei buruzko 43/2003 Legean oso modu ahulean tratatzen dira, eta oso desberdinak dira eta autonomia-erkidegoetako araudietan eta planetan korapilatuta daude.

Ecologistas en Acción taldeak uste du hobetzeko tarte handia dagoela gizartearen kontzientziazioan eta zigortzeko moduko jokabideen gaitzespenean, eta bide hori, suteen prebentzioan kontuan hartu behar den bakarra ez izanik, hainbat neurri eraginkortasunez ezarrita fruituak ematera deituta egongo litzatekeela.

Besteak beste, honako hauek erreklamatzen dira:

• Ustekabeko suteak prebenitzeko sentsibilizazio-kanpainak areagotzea, behar bezala hornituta. Bereziki kontuan hartuko da ignizioak saihesten gehien lagun dezakeen sektore bakoitza.
• Ingurune naturalean edo ingurune naturalera heda daitekeen egoeran sua, piroteknia edo bitarteko mekanikoak erabiltzeko debeku zehatza.
• Tokian tokiko zaintza- eta ikerketa-taldeak handitzea, eta ingurumen- eta baso-agenteen eta ingurumen-gaietan diharduten segurtasun-kidego eta -indarren hornidura handitzea.
• Mendiei buruzko 43/2003 Legea hobetzea, arrisku-egoerak modu murriztaileagoan arautu ditzan eta suteei aurrea hartzeko araudia eta plan autonomikoak alderdi horretan gehiago harmonizatzera behartu dezan.
• Bide penala eta administratiboa arintzea, suteak saihesteko ezarritako zehapen-araubideak modu eraginkorragoan aplika daitezen.

La entrada Arreta giza jatorriko ignizioak saihesten jartzeko unea da aparece primero en Ecologistas en Acción.

Transgenikoei zuzenduriko arauditik TGB Teknika Genomiko Berriak izendaturiko transgenikoak kentzeko bidea ireki zuen 2023ko uztailean Europako Batzordeak, eta ekainaren 17 honetan alde agertu dira eurodiputatuak. Trazabilitaterik ez denez izanen, kontsumitzaileak ez du jakinen transgenikorik jan ote duen, eta ingurunean badauden ere ez da jakinen. Inork kontrolatu gabe zabalduko dira, beraz, lehenik eta behin polinizazioa ezin delako kontrolatu. Opari ederra egin diote agroindustriari. Arazoa da landareetan eta, oro har, bizidunetan eta ingurumenean izan ditzaketen ondorioei buruz ezjakintasun handia dagoela.

La entrada Transgenikoak: krisi klimatikoari egokitzeko soluzio faltsu eta arriskutsua se publicó primero en Pikara Magazine.

Nafarroako Gobernuak meatzaritzarekin lotutako lau ikerketa baimen eman dizkio Iberian Copper enpresari 2026an. Jarduera espekulatibo hutserako burtsan kotizatzen duen Australiako enpresa baten filiala da Iberian Copper. Hain zuzen ere, enpresa horrek jabetza esklusiboa izanen du Lizarraldeko hainbat herritako eta 3 fazeriatako kobreari dagozkion eskubideen gainean, 3 urtez, eta beste 3 urterako luzatzen ahalko du eskubideen jabetza esklusibo hori.

Iberian Copper enpresako bazkideek lotura dute Geoalcalirekin: Muga meatzea sustatu duen enpresarekin alegia. Gainera, Geoalcalik badu zerikusirik Koldo auziarekin eta ustelkeria politikoarekin ere.

Aipatutako lau baimen horietako hiru Lizarraldean daude, eta bestea, Zangozan. Lizarraldeko hiru proiektuek, Eslava, Etayo eta Solana, 31 herriri eta hainbat fazeriari eragiten diete, eta 22.000 hektarea hartzen dituzte orotara.

Irregulartasun ugari daude bai proiektuetan eta bai haien tramitazioan, eta ez dute legea betetzen. Inposatu egin dituzte proiektuak, apenas informaziorik eman gabe; ez dute garden jokatu, eta herritarrei ez diete modurik eman erabakietan parte hartzeko. Hona hemen zenbait adibide:

• Ez dute modu publikoan jakinarazi zer herritan eta zer lursailetan eginen dituzten lanak eta zundaketak.
• Ez dute jakinarazi norenak diren aldi baterako desjabetuko dituzten lurrak.
• Iruzur egin, eta hiru proiektutan banatu dute egitasmoa, Muga meatzean egin zuten bezala: horrexegatik dago geldirik proiektu hura, Auzitegi Nagusiak hala aginduta.

Horiek horrela, Ekologistak Martxan taldeak errekurtsoa jarri die lau baimenei, eta Nafarroako Gobernuak noiz ebatziko zain daude.

Nolanahi ere, enpresa hasia da lanean, Sorladan, Udalaren baimenarekin. Onartutako baimenek eta legeak berak ezarritakoaren arabera, proiektuan adierazitako tokietan baino ezin dira egin lan horiek, betiere laborantza lur gisa sailkatuta badaude; baina Udalak baimendu dituen lanak proiektuan adierazita ez dauden lursail batzuetan egin dituzte, eta inguru horretako lurrak ez dira laborantza lurrak, baso lurzorua baizik. Gainera, herri lurrak dira, eta ez dago inon jasoa Nafarroako Gobernuko Herri-Lurren Atalak horretarako baimenik eman izana. Hori gutxi balitz bezala, babestutako lurrak dira, Europar Batasuneko Habitat Zuzentarauak Lehentasunezko Habitat Natural izendatuak baititu inguru horiek.

Ekologistak Martxan taldeak salaketa jarri du ekintza horien aurka, eta eskatu du dagozkion ikerketak eta eginbideak egin daitezela.

Mehatxua egia bihurtzen hasia da, eta horri aurre egiteko, kaltetautako herrietako bizilagunak elkartu, eta LURGORRI sortu dugu, Meatzaritzaren Aurkako Lizarraldeko Plataforma. Oteitza, Lizarra, Iturriaga, Esprontzeda, Arroitz, Urantzia, Sorlada… Herri anitz daude arriskuan, eta plataformaren helburu nagusia da eskualdea, baliabide naturalak eta herrietako bizia babestu eta defendatzea. Elkar hartuta eginen diegu aurre espekulatzaileei; bizitzarako ezinbestekoak diren baliabideak suntsituz aberastu nahi dute, hala nola lurra eta ura, eta kutsadura eta hondakinak utzi ordainetan: aurrean izanen gaituzte, bada.

Izan ere, meatzaritzak kalte larriak eragiten ditu ingurumenean, gizartean, ekonomian, demografian eta inguruko izaki bizidunen osasunean, eta onartezina da hori. Horregatik, Lurgorri plataformarekin bat egitera gonbidatu nahi zaituztegu, Iberian Copper multinazionalari eta bidea errazten diotenei argi eta ozen esateko aurre eginen diegula azkeneraino: lurra defendatuko dugu.

Bestalde, bai udalei eta bai lur jabe pribatuei eskatu nahi diegu ez ditzatela sinetsi enpresaren gezurrak, eta ez diezaiotela lanerako baimenik eman. Izan ere, ikerketa baimenekin lotutako lanak lehen pausoa dira Lizarraldean kobre meatzaritza ezartzeko bidean. Orain egin behar zaie aurre beraz, gero beranduegi izanen baita. Inork susmoa badu lanean hasi direla, edo ezer susmagarririk ikusten badu, Lurgorri plataformari jakinarazteko eskatu nahi dugu. Esan bezala, mehatxua oso larria da, eta egia bihurtzen hasia da.

Kobrea ez da oso ugaria, eta mineral estraegikoa da, ezinbestekoa baita eskualde osoan hedatzen ari diren gainerako makroproiektu energetikoak gauzatu ahal izateko. Mineral kantitate handiak kontsumitzea ekarriko dute makroproiektu horiek, lurrarekin bateraezina den eta egungo krisi ekologiko eta soziala are gehiago larriagotzen duen garapen ereduari jarraikiz.

Herri batean egiten denak eragina izanen du gainerako herrietan ere; beraz, elkar hartu eta ozen aldarrika dezagun: Lurraren defentsan, Lizarraldea ez dago salgai!

2026ko uztailaren 3a.

LURGORRI-Meatzerik Ez plataforma

La entrada LURGORRI-Meatzerik Ez plataforma: Lurraren defentsan, Lizarraldea ez dago salgai! aparece primero en Ecologistas en Acción.

• Ekainaren 3an denok Sorladara: elkarretaratze informatiboa 19:00etan eta meategi ingurura bisita. Meatzaritzaren mehatxuaren aurrean Lizarraldea defenda dezagun. 
• Lurraren defentsan, proiektu horien aurka mobilizatzeko presazkoa eta babes deialdia egiten dugu Ecologistas en Acción-Ekolgistak Martxan eta LURGORRI Lizarraldeko meatzaritzaren aurkako plataformatik. 

Sorladako Udalak, Iberian Copper S.L.U. enpresari Sorladako lur komunaletan lanak egiteko emandako baimena legez kanpokoa dela salatzen dugu; izan ere, Nafarroako Gobernuaren Enpresa Garapenerako Zuzendaritza Nagusiak (Meatze Zerbitzua) 2026ko otsailaren 4ko 27/2026 eta 28/2026 ebazpenetan emandako esplorazio baimenek, Etayo 3604 eta Eslava 3603 esplorazio baimenei dagozkienak, adierazten dute proiektuaren jarduerak landutako eremuetan bakarrik egin daitezkeela, bi ebazpenetan zehazten den moduan: “Proiektuaren jarduerak aurkeztutako dokumentazioan zehaztutako kokapenera eta ezaugarrietara mugatu behar dira, landutako eremuei mugatuz, dauden sarbide bideak erabiliz, eta kaltetutako eremuak berehala leheneratuz.”

Hala adierazten da 2025eko maiatzaren 28an Ingurumen Zuzendaritza Nagusiko Ingurumen Ebaluazio Atalak egindako txosten teknikoan goian aipatutako baimenei lotuta.

Lursail komunal hauek: 346, 351, 373 eta 375 Baso lurrak dira, ez Laborantza lurrak, beraz inongo kasuan ezin dira baimendu bertan lanak egitea. Horrez gain, ez dira ageri enpresak ikerketa proiektuan atxikitutako dokumentazioan, Nafarroako Gobernuak derrigortzen duen Lege eta Baimenen arabera, ekintza eta baimena bi lekutatik legez kanpokoa bihurtuz.

Lursail komunal hauek: 346, 351, 373 eta 375 Baso lurrak dira, ez Laborantza lurrak, beraz inolako kasutan ezin da baimendu bertan lanak egitea. Horrez gain, ez dira ageri enpresak ikerketa proiektuan atxikitutako dokumentazioan ere ez dira ageri; horrela, Nafarroako Gobernuak derrigortzen duen Lege eta Baimenei dagokienez, ekintza eta baimena bi lekutatik legez kanpokoa bihurtuz.

Azkenik, azpimarratzen dugu baimendutako eta egindako jarduerak Interes Komunitarioko Habitat Naturaletan kokatzen direla, zehazki, Europar Batasuneko Habitat Zuzendaritzak Lehentasunezko gisa deklaratutako habitatetan.

Horregatik, jarduera guztiak berehala etetea eskatu dugu eta salaketa bat aurkeztu dugu Sepronan (Guardia Zibilaren Natura Babesteko Zerbitzua), Ingurumen Babeserako Zerbitzuan eta, Nafar Gobernuko Meatze, Lurralde Komun eta Biodibertsitate Zerbitzuaren esku utzi dugu dagozkien prozedurak abiarazteko.

Kaltetutako 31 udalerriei eta lur jabeei berriro ere dei egiten diegu lizentziarik edo baimenik ez emateko eskatuz.

Era berean, prozesu osoan zehar izandako informazio eta parte hartze falta salatu nagi  dugu berriz ere; tokian-tokiko biztanleriari kontsultatu gabe ezarria izateaz gain, irregulartasunez beteta baitago. Eta guztiei gogorarazten diegu ikerketa baimenekin lotutako lanen hasiera delakobre meatzaritza Lizarraldea eta Zangotzara heldu izanaren lehen urratsa.

Beraz, ostiralean 19:00etan Sorladako plazan elkarretaratze informatibo bat egingo da, eta ondoren, meatze lanek kaltetutako eremua bisitatuko da. Ekitaldi hori Meatzaritzaren Aurkako Lurgorri Plataformak, publikoki aurkeztuko dena, eta Ecologistas en Acción-Ekologistak Martxanek elkarlanean antolatu dute.

Norbanakoen, elkarteen, taldeen, udalen eta bertako gainontzeko erakundeen laguntza eta parte hartzea eskatzen dugu.

La entrada Udalaren baimenarekin, Iberian Copper meatzaritza lanak egiten hasi da Sorladan aparece primero en Ecologistas en Acción.

Drogen kontsumoari eta arrisku praktikei lotutako ikerketek eta esku hartzeek ikuspegi androzentrista dute oraindik, eta horrek emakumezkoen errealitateak eta bizipenak deuseztatzea eragiten du.

La entrada Drogen mundua ikusezin se publicó primero en Pikara Magazine.

• Bizkaiko kostaldeko Bandera Beltzak Lemoizko zentral nuklear zaharraren lurretan eta Lamiakoko hezegunean iltzatzen dira.
• Gipuzkoan, erakunde ekologistak bere ikurra beltza jarri du Agiti kalako arrain-haztegi abandonatuan eta Orioko Motondo hezegunean.

Urtero bezala, Ecologistas en Acción taldeak Banderas Negras 2026 txostena argitaratu du, itsasertzeko kutsadura eta ingurumen-kudeaketa txarraren kasu esanguratsuenak ezagutarazteko. Kostaldea duen probintzia edo hiri autonomo bakoitzak bi bandera beltz lortzeko aukera du, bat kudeaketa txarragatik eta bestea kutsaduragatik, guztira 48 izanik estatu osoan. Euskal kostaldean zehar enpresen eta administrazioen jarduera arretaz jarraitu ondoren, Ekologistak Martxan-ek bere lau Bandera Beltzak aurkeztu ditu.

Aurten behin eta berriz agertzen diren arazoak identifikatu dira, hala nola hondartzen atzerakada, hezeguneen eta duna-sistemen suntsipena, itsasoko kutsadura, biodibertsitatearen galera edo denboraleen eta uholdeen aurreko kalteberatasuna areagotzea. Berritasun gisa, erakunde ekologistak, etorkizun desiragarrien eta planeta bizigarri baten alde lan egin behar dela sinetsita, irtenbideetan jarri du arreta, eta detektatutako puntu batzuen leheneratze ekologikoak degradazio-egoera lehengoratzen nola lagun dezakeen azaldu du.

Bizkaia: Lemoizko makropiszifaktoriatik Lamiakoko paduraren babesgabetasunera

Bizkaiko kostaldeko ibilbidea hasita, kutsaduragatiko Bandera Beltza Lemoizko zentral nuklear zaharra “lehengoratzeko” proiektu berriari dagokio, Basordako kalan, Pradales lehendakariak bultzatuta. Duela gutxi aurkeztutako proiektu honek arrain-haztegi erraldoi bat ezarri nahi du, 200 plaza eta 15.000 metro koadroko aparkaleku batekin. Hasiera batean, Eusko Jaurlaritzak 60 milioi euroko inbertsioa egin beharko luke zentralaren horma hondatuak berritzeko. Lanak 2027an hastea eta 2030era arte luzatzea espero da. Enpresak “Aquacria Basordas” izena izango du, eta Sea Eightek eta Eusko Jaurlaritzak osatuko dute. Sea Eight Atlitan inbertsio-funtsaren jabetzakoa da, eta, aldi berean, Mercadonaren hornitzailea da, beste 4 arrain-haztegirekin, 2 Portugalen eta beste 2 Espainian. Lemoizkoa beste 4en parekoa izango litzateke, eta, gainera, Europako handiena izatea aurreikusten dute. Akuikulturak, kaltegabetzat jotzen badute ere, arazo asko sortzen ditu. Itsasoan makrogranjak dira, eta industria-ekoizpen masibo baten ondoriozko arazo guztiak dituzte, hala nola mantenugaiak eta substantzia kimikoak, antibiotikoak, aguizidak, desinfektatzaileak eta intsektizidak masiboki erabiltzea.

Ekologistak Martxan-ek eskatu du proposatutako arrain-haztegiaren makroa eraikitzeko proiektua baztertzea, eta Bizkaiko Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak Basordako kala osoa lehengoratzeko eta lehengoratzeko proiektu bat idaztea eta ezartzea, Lemoizko zentral nuklearra behin betiko desegiteko eta kala jatorrizko egoera naturalera itzultzeko.

Lemoizetik Lamiakora goaz. Kudeaketa Txarragatiko Bandera Beltza ematen zaio Leioako Udalari eta Lamiakoko paduraren inguruan eraikinak eraikitzeko proiektuari. Proiektu honi bandera beltz hori ematen zaio berriro, tokiko agintariei hezegune hori berreskuratzeak egungo eta etorkizuneko belaunaldientzat duen garrantzia ulertarazteko azken ahaleginean. 2020ko azaroan onartutako proiektuaren arabera, padura lursail posibleen heren batera murriztuko litzateke, beste heren bat eraikinetarako eta beste bat Leioak dituen parke ugarietatik beste bat eraikitzeko. Era berean, marearteko zona zaharra 2 eremu txikitan banatuko litzateke, eta parke bat sortuko litzateke, inguruan zuhaitz solte batzuk eta itsasadarra ukitzen duen padura txiki bat dituena.

Irtenbide gisa, proposatzen da Leioako Udalak bizilagunei eta gizarte-erakundeei entzutea eta proposatutako proiektua aldatzea, gaur egun proposatutako etxeak eta parkea ez eraikitzea eta espazio guztia paduraren azalera osoa lehengoratzeko erabiltzea.

Gipuzkoa: Agiti kala eta Motondoko hezegunea lehengoratzeko proiektu atzeraezinak

Gipuzkoako kostaldearen kutsaduragatiko 2026ko Bandera Beltza Oriora joango da aurten, Motondoko hezegunea lehengoratu ez delako. Motondo Oriaren itsasadarreko eremu zabalenetako bat da, eta lehengoratzeko aukera handiena du. Bestalde, itsasadarra Euskal Autonomia Erkidegoko estuario zabalenetako bat da, fauna- eta flora-balio handikoa, eta funtzio garrantzitsua du hegaztiak atseden hartzeko eta elikatzeko leku gisa eta negua igarotzeko eremu gisa. “Motondoko Itxitako ibarrak eta padurak” balio natural handiko ingurunea dira, eta degradatu egin da giza jardueraren eta administrazioaren utzikeriaren ondorioz. Motondo artifizialki goratutako eremu supramareala da, non antzinako lursail landuen drainatze-kanalek, hondarrez betetako eremuek, lurrek, obra-hondakinek edo industria-hondakinek irauten duten. Motondo lehortua izan zen, marea-dinamikatik isolatua, eta artifizialki jasoa dikeen, harri-lubeten eta betelanen bidez. Estuarioko hezegune funtzional bat egon zen tokian, marea-trukea eta landaredi halofiloa zituena, eremu apurtu, pobretu eta zati batean belardi eta betegarri bihurtu zen. Hainbat hamarkadatan lurrak, obra-hondakinak eta bestelako hondakinak jaso ditu, eta kutsatuta egon daitezkeen lurzoruak sortu ditu.

Motondo lehengoratzeko, hainbat ekintza egin beharko lirateke, hala nola estuarioaren erregimen hidrologiko naturala eta haren dinamika bermatu eta mantentzea, habitat eta fauna- eta flora-populazioak sistemaren barruan aktiboki kontserbatzea eta hobekien ordezkatuta daudenak babestea. Gainera, azalera handitu eta funtzionaltasuna hobetu behar da, aisialdiko erabilera eta hiriko presioa kontrolatuz.

Gipuzkoako kostaldeko Kudeaketa Txarragatiko Bandera Beltza Eusko Jaurlaritzari eman zaio, Agiti kalako arrain-haztegi abandonatua gaizki kudeatzeagatik, Mendizorrotz mendiaren magalean (Igeldo). Ingurumen-balio handiko enklabea da, eta 20 urte baino gehiago daramatza erabiltzen ez dena, lehengoratze-planik gabe. 1989an eraikitako eta 2006an itxitako instalazioek azalera handia hartzen dute kostaldean, eta enpresa arduradunak berak ere onartutako paisaia-narriadura eragin dute. Euskal administrazioak eskumen-arazo bat du oinarri, baina, aldi berean, enklabe berean industria-proiektuen garapena sustatu eta errazten du.

Birnaturalizatu egin behar da, Donostiako Udalaren Osoko Bilkurak 2025eko maiatzaren 29an aho batez onartu zuen bezala. Osoko bilkuraren aktetan adierazten den bezala, “Eusko Jaurlaritzari eskatzen zaio lehenbailehen has ditzala Agiti kalaren ingurumena lehengoratzeko izapideak”. Aldi berean, arrain-haztegiaren enpresa titularrari (Culmanor SA) erreklamatu beharko litzaioke legez eska dakizkiokeen lehengoratze-neurriak betetzea.

 

• Txosten osoa (gasteleraz): Banderas negras 2026
• Euskadiko txostena (euskaraz): Bandera beltzad 2026
• ‘Banderas negras 2026’ mapa interaktiboa
• 1. taula. Bandera beltzak 2026 tipologiaren arabera
• 2. taula. Bandera beltzak 2026,lehengoratzeko proposamenekin batera
• Audioak
• Baliabideak: bideoak eta irudiak

La entrada Arrain-haztegiak eta hezeguneak: egiteke dauden birnaturalizazioek 2026ko Bandera Beltzak jasotzen dituzte aparece primero en Ecologistas en Acción.

• Ekologistak Martxan-ek ohartarazi du euskal politikak ez direla egokitzen biodibertsitateari buruzko nazioarteko konpromisoetara.
• Eusko Jaurlaritzak ez du helburu espezifikorik 2022an onartutako nazioarteko jomugak aplikatzeko.

Euskadik % 23,33ko balorazioa baino ez du lortu Ecologistas en Acción taldeak Kunming-Montrealgo Biodibertsitatearen Munduko Esparruaren aplikazio autonomikoari buruz egindako txostenean, eta “Gabezia larriak” kategoriarik baxuenean dago. Azterlanak biodibertsitatearen kontserbazioarekin lotutako hamar funtsezko eremu aztertzen ditu, eta ondorioztatzen du 2030etik lau urte baino gutxiagora Euskadik ez duela behar bezala egokitutako plangintzarik biodibertsitatearen galera geldiarazteko eta hori alderantzikatzeko nazioarteko konpromisoak betetzeko.

Estrategia eguneratu gabea eta konpromiso berrietara egokitu gabea

Euskadik 2016an onartutako Biodibertsitate Estrategia bat badu ere, Eusko Jaurlaritzak berak aitortzen du ez duela barne hartzen 2022an onartutako Kunming-Montrealgo Biodibertsitatearen Mundu Esparrua. Nazioarteko akordio hau hartu eta hiru urte eta erdira, ez dago jasota estrategia eguneratu denik, ez eta 2030erako jomuga globalak esplizituki sartu direnik ere.

Gainera, aztertutako dokumentazio ofizialak ez du informaziorik ematen Euskadiko biodibertsitatea hobetzen, egonkortzen edo narriatzen ari den jakiteko, ez eta garatutako ekintzek biodibertsitatearen galera geldiarazten benetan laguntzen duten jakiteko ere.

Helburu eta neurri zehatzik ez izatea

Azterketak agerian uzten du ez dagoela konpromiso espezifikorik ekosistema degradatuak lehengoratzeko, babestutako azalera % 30eko nazioarteko helbururaino handitzeko edo espezie exotiko inbaditzaileen sarrera-tasak % 50 murrizteko 2030a baino lehen.

Nekazaritza-jatorriko kutsadurari dagokionez, biodibertsitaterako mehatxu nagusietako bat, Eusko Jaurlaritzak ez zuen neurri zehatzei buruzko informaziorik eman, eta eskumen-kontuak alegatzera mugatu zen.

Ekologistak Martxan elkartearen ustez, erantzun horiek agerian uzten dute naturaren kontserbazioa ez dela integratu funtsezko politika sektorialetan, nekazaritzan esaterako, nahiz eta Munduko Esparruak berak biodibertsitatearen galeraren kausei zeharka heltzea eskatzen duen.

Espezie mehatxatuen kontserbazioan atzerapenak 

Biodibertsitatearen Euskal Estrategiak berak aitortzen du 383 espezie daudela Espezie Mehatxatuen EAEko Katalogoan sartuta, eta 19 kudeaketa-plan soilik onartu direla katalogatutako espezieentzat.

Horrez gain, kontserbazio-tresna berriak izapidetzean atzerapen handiak egon dira, hala nola kiropteroentzako edo otsoarentzako planak izapidetzean, eta dagoeneko onartuta dauden planen eraginkortasunaren ebaluazioari buruzko informazio publikorik ez dago.

Azpiegitura berdea eta parte-hartze soziala, gainditu gabeko ikasgaiak 

Lege-aurreikuspenetik lau urtera, Euskadik oraindik ez du Azpiegitura Berdearen Estrategiarik onartuta. Era berean, Naturzaintza ordeztu behar zuen organoa oraindik ez da eratu, eta organo hori ez da bildu 2022ko martxotik.

Praktikan, Euskadik gaur egun ez du parte-hartze sozialerako gune operatiborik biodibertsitatearen arloan, erakunde ekologisten presentzia duena.

Ekintzarako deia

Ekologistak Martxan elkarteak ezinbestekotzat jotzen du Eusko Jaurlaritzak lehenbailehen egokitzea bere biodibertsitate-politika Kunming-Montrealgo Biodibertsitatearen Mundu Esparrura, 2030erako helburu zehatzak ezartzea, lehengoratze ekologikoa indartzea, espezie mehatxatuak kontserbatzeko tresnen onarpena bizkortzea eta gaur egun geldirik dauden parte-hartze sozialeko mekanismoak berraktibatzea.

Naturaren narriadurak erakundeen erantzunak baino askoz azkarrago egiten du aurrera. Euskadik ezin du 2030era iritsi biodibertsitatearen galera geldiarazteko nazioarteko konpromisoak erabat txertatu gabe.

 

 

La entrada Euskadik Estatuko baloraziorik txarrenetakoa lortu du Biodibertsitatearen Munduko Esparruaren aplikazioan aparece primero en Ecologistas en Acción.

'Eskuminak' izena du Maruxak taldearen lehen EP ofiziala. Euskal jaiak trabestitzen urteak daramatzan talde honek bost abesti plazaratu berri ditu, kolaboratzaile paregabeekin.

La entrada Albinaren gomendioak: Maruxak se publicó primero en Pikara Magazine.

• Ecologistas en Acción elkartearen airearen kalitateari buruzko txostenak ondorioztatzen du 2025ean ia 900.000 euskal herritarrek kutsadura jasan zutela, eta kutsadura horrek gainditu egiten dituela Europar Batasunak 2030erako onartutako muga berriak.
• Bilboko hiri-eremuak ez zuen bete nitrogeno dioxidoaren urteko legezko muga berria. Baina behartuta dauden udalerri gehienek oraindik ez dute isuri gutxiko eremu eraginkorrik ezarri, ezta airearen kalitate txarreko gertakarien aurreko protokolorik ere.

Ecologistas en Acción erakundeak egindako txostenak Espainiako Estatu osoan instalatutako 780 neurketa-estazio ofizialetan bildutako datuak aztertzen ditu, horien artean 57 Euskal Autonomia Erkidegoan kokatutakoak. Ondorio nagusien artean, honako hauek nabarmentzen dira:

• 2025. urtea hezea izan zen, eta hirugarrena Espainian, gutxienez 1961etik. Udako bero gogorrak ozono-kontzentrazioak handitzen lagundu zuen, bereziki ekain-uztaileko eta abuztuko bero-boladetan, baina kalima-gertakariak jaitsi egin ziren. Abuztuko baso-suteen olatuak partikulen kutsadura larriagotzen lagundu zuen.
• Petrolioa erretzea 2011z geroztiko mailarik altuenera iritsi zen iaz, abiazio- eta automobil-erregaien kontsumo handiagoak bultzatuta. Gasaren erabilera 2019koa baino % 17 txikiagoa izan zen, eta iturri berriztagarriek eskari elektrikoaren % 57 estali zuten, zentral termikoen isurketak mugatuz.
• 2025ean, EAEko airearen kalitatea pixka bat hobetu zen nitrogeno dioxidoarekin (NO2) alderatuta, baina okerrera egin zuen partikula esekiekin (PM10 eta PM2,5) eta ozono troposferikoarekin alderatuta, baina, oro har, ez zen iritsi COVID-19aren pandemiaren aurreko batez besteko kontzentrazioetara
• Txostenak 2024/2881 Zuzentarauaren muga-balio berriak hartzen ditu erreferentziatzat, 2030a baino lehen lortu beharko direnak. Balio horien arabera, aire kutsatuak EAEko biztanleen % 39ri eragin zien 2025ean, eta horrek adierazten du administrazioek hurrengo hiru urteetan hartu beharreko erronkaren garrantzia, legeria berriarekin bat etortzeko.
• Oraindik indarrean dagoen araudi zaharkitua kontuan hartuta, ez zen egon aire kutsatua arnasten zuen populaziorik, ez eta landaredia kaltetzen duten kutsadura-mailen eraginpean zegoen azalerarik ere, egungo legezko muga zaharkituen gainetik.
• Eta kontuan hartzen badira Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) gomendatutako balioak – indarrean dauden legezko mugak eta muga berriak baino askoz zorrotzagoak – eta Europar Batasuneko landaredia babesteko epe luzerako helburua, kutsatutako aireak berriro eragin zien iaz biztanleria osoari eta EAEko lurralde gehienari.
• Aireko partikulek (PM10 eta PM2,5) eta nitrogeno dioxidoak (NO2) EAEko ia biztanle guztiei eragiten jarraitu zuten. Partikulen egoera okerrena izan zen Nerbioi Beherean, Donostialdean eta Goiherrin. Bilboko aglomerazioak ez zuen bete nitrogeno dioxidoaren 2030erako urteko legezko muga berria. Ozonoak Itsasertzeko, Kantauriar Haranetako, Barne Arroetako eta Ebro Haraneko landa-eremuetan eta hiri-inguruko eremuetan izan zuen eragina.
• Airearen kutsadura da ingurumeneko heriotza-kausa nagusia. Europako Ingurumen Agentziaren arabera, 2023an 24.000 pertsona hil ziren garaiz aurretik Espainiako Estatuan airearen kalitate txarrak larriagotutako gaixotasunen ondorioz, 900 Euskal Autonomia Erkidegoan. Kutsaduraren osasun-, lan- eta ekoizpen-kostuak 32.000 milioi eurokoak dira urtean, Espainiako BPGaren % 2,4.
• Ekologistak Martxan taldeak lau kanpaina egin ditu 2024an eta 2025ean NO2-a neurtzeko, Barakaldon, Basaurin, Bilbon, Donostian, Erandion, Errenterian, Etxebarrin, Galdakaon, Oiartzunen eta Gasteizen motordun trafiko gehien duten ikastetxeetako sarbideetan. Emaitzek erakusten dutenez, haurrak kutsadura-maila oso handien eraginpean daude, estazio ofizialetan erregistratutakoen gainetik. Horrek, gainera, zalantzan jartzen du kokapen egokia, eta, beraz, ingurumen-erakundeak hiri-trafikoko geltokietarako berrikustea eskatu du.
• Hirietako airearen kalitatea hobetzeko modu bakarra da trafiko motorduna murriztea, oinezkoen eta bizikleten mugikortasun aktiboa eta garraio publiko elektrikoa sustatuz. Beharrezkoa da, halaber, energia aurreztea sustatzea, energia berriztagarrien egungo hedapen kaotikoa antolatzea, eskura dauden industria-teknikarik onenak hartzea, hegazkinaren erabilera murriztea, Mediterraneo Itsasoko eta Ipar Atlantikoko Isurketa Kontrol Eremu anbizio handikoak adostea, eta makrobaserri berrietarako luzamendua adostea.
• Orain dela hiru urte eta erdi amaitu zen 50.000 biztanletik gorako hiri guztiek emisio gutxiko eremuak ezartzeko epea, airearen kalitatea hobetzeko eta klima-aldaketa arintzeko, eta hirien erdiek ez dute formalki bete betebehar hori. Eusko Jaurlaritzak eta Bilboko eta Donostiako udalek ere ez dute airearen kalitate txarreko gertakarien aurrean jarduteko protokolorik ezarri.

 

 

Saltar al contenido del PDF

La entrada Airearen kutsadurak gora egin du Euskadin, klima-aldaketaren eta petrolio-errekuntza handiagoaren ondorioz aparece primero en Ecologistas en Acción.

Yerma film berrian ugalkortasun-tratamenduak, amatasun-desioa eta galeraren inguruko galderak jorratu ditu
Lara Izagirrek. Lorcaren klasikoa abiapuntu hartuta, gaur egungo emakume askoren bizipenetatik eraiki du
istorioa, tragediatik harago: desioa bete ez denean, bizitzak nola jarraitzen duen kontatzeko.

La entrada Lara Izagirre: «Urteetan esan digute ez zarela emakume osoa, ama ez bazara, baina guk ez genuen hori berriro kontatu nahi» se publicó primero en Pikara Magazine.

Ane Zubeldia Magriñá idazlearekin bildu eta poesiaren ertzez, etorkizun bizigarriak irudikatzeaz, isiltasunetik gertu idazteaz, desapegoaz, eta elkar ukitzeaz aritu gara.

La entrada Ane Zubeldia Magriñá: “Etorkizunak imaginatzeko, pentsamendu literarioa ezinbestekoa da” se publicó primero en Pikara Magazine.

Asko da Teresak utzi diguna: alde batetik, haren idatzietan bildutakoa, denbora luzez balioa mantenduko duena; bestetik, haren keinu, molde eta egiteko maneren oroitzapenean geratzen dena.

La entrada Teresa del Valle. Ezagutza feminista ulertu, sortu eta zabaltzeko utzitako proposamena se publicó primero en Pikara Magazine.