Aurreikuspenen arabera, 543 milioi euroko kostua izango du Getxotik Portugaletera eraiki nahi duten Tunel Subflubialak. Aldundiak berak onartu du gainera, tunel hori eraikitzeak %33 handituko duela auto pribatuaren erabilera. Eta hori guztia 3 minutu lehenago heltzeko, ez dakigu ondo nora.

La entrada Umeak jaten dituen tunela Bizkaian (eta ez da Gargantua) se publicó primero en Pikara Magazine.

• Txirrindulari- eta ekologista-taldeek deitoratu egiten dute Estatuko zein autonomia-erkidegoetako neurriek erregaiei eta elektrifikazioari lehentasuna ematea, mugikortasun aktiboaren aldeko apustu irmoa egin gabe, aukera efizienteena, erresilienteena eta irisgarriena baita.
• Lanerako mugikortasun-planek lehendakariaren agendatik kanpo jarraitzen dute, nahiz eta legez araututa egon eta 2022tik eska daitezkeen.
• Bizikleta berriz ere ahaztuta dago bi exekutiboek proposatutako neurrietan. 

Euskadiko bizikletaren erabiltzaileen elkarteak, Gasteizko Bizikletariak, Kalapie Hiriko Txirrindularien Elkarteak eta Biziz Bizik, Sagarrak Talde Ekologistarekin eta Ekologistak Martxan taldearekin batera, salatzen dute bizikleta eta mugikortasun aktiboa baztertu egin direla berriz ere, bai martxoaren 20ko 7/2026 Errege Lege Dekretuan (Ekialde Erdiko Krisiari eta Ormuzko Itsasartearen blokeoak eragindako energia-trafikoaren hausturari erantzuteko plan integrala onartzen duena), bai Euskadin sustatutako «industria-ezkutuaren» neurrietan.

Beste behin ere, mugikortasun aktiboa oso ahaztuta dago deskarbonizazio eta trantsizio energetikoko neurrien barruan, eta ia erabat automobilaren elektrifikazioan eta korporazio handiei dirua injektatzean zentratzen den ereduaren aurrean.

Era berean, badirudi ahaztu egiten dugula bizikletaz edo oinez ibiltzea osasun-aktiboak direla, eta gaixotasunak prebenitzen eta osasun publikoa hobetzen laguntzen dutela gure udalerrietan, eta, gainera, automobilei lotutako kutsadura murrizten dutela, eta elektrizitatekoak ere ez daaudela kutsaduratik salbuetsita.

Erregaiak diruz laguntzea ez aldatzeko, dirua injektatzea gauza berarekin jarraitzeko

Bi gobernuek onartutako neurriek aurrekontu-ahalegin handia eskatzen dute erregai fosilen edo ibilgailu pribatu elektrifikatuen mendeko egungo mugikortasun-ereduari eusteko, baina ez dute jasotzen bizikleta edo mugikortasun aktiboa bultzatzeko programa espezifikorik.

Trantsizio energetikoa ezin da parke mugikorra elektrifikatzera mugatu; aitzitik, joan-etorrietan energia-premia bera murriztu behar du. Alde horretatik, bizikleta, garraio kolektiboa eta mugikortasun aktiboko beste modu batzuk dira aukerarik eraginkorrenak energiaren, ingurumenaren eta ekonomiaren ikuspegitik.

Estatu mailako dekretuak hamabi hilabete aurreratzen ditu enpresek eta erakunde publikoek lanerako mugikortasun jasangarriko planak egiteko epea, mugikortasun aktiboa, garraio kolektiboa edo telelana sustatzeko neurriak jaso beharko dituztenak; Euskadin, berriz, 2022tik aurrera, plan horiek txanda bakoitzean 100 pertsona baino gehiago lan egiten duten lantokietara eskatu behar dira, eta zentro horiek «lantokira joateko garraio-plan bat izan behar dute, non neurriak jasoko baitira, garraio publikoak edo titulartasun pribatuko ibilgailu alternatiboak erabili ahal izateko» (Euskal Autonomia Erkidegoko Jasangarritasun Energetikoari buruzko otsailaren 21eko 4/2019 Legearen 32. artikulua eta 254/2020 Dekretua). Orain arte, kolektiboek ez dute lortu baldintza horiek betetzen dituen lantokirik aurkitzea.

Egungo energia-krisiak erakusten du herrialde baten erresilientzia ez dagoela soilik energia sortzeko gaitasunaren mende, baizik eta mugikortasunean duen energia-kontsumoa murrizteko gaitasunaren mende ere bai. Egun hauetan EBko Energiako komisario Dan Jørgensen-ek azpimarratu duenez, beharrezkoa da “arreta berezia jartzea garraioaren sektorean” eta “erregaia aurrezteko” eskatu du.

Mugikortasun aktiboa ez da soilik ingurumenarekin edo osasun publikoarekin lotutako kontua, baizik eta krisi energetiko, klimatiko eta ekonomikoei aurre egiteko tresna estrategikoa ere bada. Bizikleta da, hain zuzen ere, eten energetikoen aurrean garraiobide erresilienteenetako bat, ez baitago erregai fosilen edo azpiegitura energetiko konplexuen mende.

Lantokietarako garraio-planen premia

Kolektiboek azpimarratu dute premiazkoa dela Euskadin indarrean dagoen legeria betetzea. Eusko Jaurlaritzari behin baino gehiagotan eskatu ondoren, harrituta geratu dira 2022az geroztik lantokietara garraio-planak nahitaez egin behar direla, eta, gainera, Jaurlaritzak ez du hori sustatzeko edo kontrolatzeko asmorik. Joan den martxoaren 13an, Eusko Jaurlaritzako Industria, Trantsizio Energetiko eta Jasangarritasunaren Saileko Deskarbonizazio Zuzendaritzari eskatu diote «ikuskapen-plan bat ezar dezala, administrazio publikoaren zein enpresa pribatuen Lanerako Mugikortasun Planei buruzko araudia betetzen dela monitorizatzeko», azken batean, legea betearazteko. Oraindik ez dute erantzunik jaso.

Kolektiboek Eusko Jaurlaritzari eskatzen diote enpresei eska diezaietela benetako lanerako mugikortasun-planak aurkezteko eta aplikatzeko, eta ezinbesteko baldintza izan daitezela proposatutako laguntzak eskuratu ahal izateko.

Halaber, sindikatuei laneko mugikortasun-planak eskatzera animatzen diete, enpresekin egiten dituzten negoziazioetan; izan ere, neurri horiek eragin zuzena izango dute familia langileen ekonomietan.

La entrada Lanerako mugikortasun-planak eta bizikleta ez dira kontuan hartzen erregai fosilen krisiari aurre egiteko aparece primero en Ecologistas en Acción.

• Astearte honetan, apirilak 7, amaitu da Eco Bling-Bling sarien lehen edizioa, Ecologistas en Acción taldeak, ModeOn, Cecu eta Unio de Consumidors de Catalunya kontsumitzaileen elkarteekin batera, deitu duen lehiaketa. Horren bidez, greenwashing delakoa adierazi eta enpresen garbiketa berdeak eragiten duen kalteaz sentsibilizatu nahi da.
• Ekintzaile ekologistak eta L ‘Agència pel Clima ekintzaileak Bartzelonako MSC Cruceros-en egoitzara joan dira enpresari bere saria jakinarazteko, metano-isuriak eta sufre oxidoak izan arren, GNLren erabilerarekin ingurumenaren alde egiten duen lanagatik.
• Eco Bling-Bling sariak herritarrek egiazko informazioa izateko duten eskubidearen defentsan agintariek izan duten gelditasuna salatzeko ere sortu dira. Ekintza satiriko horrekin, sari horiek pertsona guztiei dei egiten diete zero tolerantzia izan dezaten trantsizio ekosoziala kaltetzen duen engainuaren aurrean.

Dagoeneko badugu lehen enpresa irabazlea Eco Bling-Bling sarietan, Ecologistas en Acción taldeak eta Kataluniako ModeOn, Cecu eta Unio de Consumidors kontsumitzaileen elkarteek deituta. MSC Cruceros izan da hiru finalisten artean boto gehien jaso dituen erakundea (Zara eta ABANCA barne), epaimahaiak erabakitakoak publikoak egindako izendapenetatik abiatuta. Herri-bozketa erabakigarria izan da: “Ozeanoen aniztasuna sustatzea eta planeta babesten laguntzea” ez dira MSCren negozioaren funtsezko zutabeak, konpainiak bere webgunean aldarrikatzen duenaren kontra. Baieztapen hori “ekopostureo hutsa” da, lehiaketa sustatzen duten erakundeen hitzetan.

MSCko komunikazio-arduradunek beren fundazioaren webgunean baieztatzen badute “gure epe luzeko programek funtsezko eremuetan inpaktu iraunkorra lortzen dutela” (ingelesetik itzulia), arlo horien artean ingurumenaren kontserbazioa aipatuz, erakundeek enpresa garbiketa berde onenaren Eco Bling-Bling saria irabazi duen lehen enpresa izendatzeko luxua dute.

Itsas bidaietako batzuetan MSCk erabiltzen hasi den gas natural likidotua (GNL) ez da erregai garbia eta itsasoarekiko errespetuzkoa, zeren eta haren erabilerak metanoa askatzen baitu, berotegi-efektuko gas bat, CO₂ baino 80 aldiz indartsuagoa.

Metano gasaren isurketaren arriskuaz ohartarazten duten txosten zientifiko ugari daude, horien artean, Ecologistas en Acción taldeak egindako txostena, Situación del Metano (CH4). ¿Por qué el metano importa? Bertan ohartarazten da gas hori, nahiz eta jendeak gutxi ezagutzen duen, berotegi-efektuko bigarren gas garrantzitsuena dela, KEOren ondoren (IPCC, 2021), eta berotze globalaren % 0,5en erantzule dela kalkulatzen da.

GNLri buruzko iruzurrezko erreklamazioez gain, boto-emaileek kontuan hartu dute MSC Cruceros izan zela 2022an sufre oxidoen (SOx) emisio handiagoak zituzten ontzi-konpainien Europako rankingaren buru, eta oso kaltegarria zela osasun kardiobaskularrarentzat eta arnas osasunarentzat, euri azidoak sortzen laguntzeaz gain. MSCk “ingurumenean eragin iraunkorra” izango duela egia da: berotze globalari eta krisi ekologikoari lagunduz. Horregatik eman diote boto-emaileek lehen Eco Bling-Bling saria. Zorionak!

Zara, iraunkorragoa izateko asmoarekin, ingurumenean eragin handiak dituen fast-fashion eredua bultzatu arren, bigarren postuan geratu da, enpresa irabazleak baino zazpi boto eskasekin.

Hirugarren finalista ABANCA izan da, “Pay to Save” txartelarekin. Txartel horrek kopuru ekonomiko handiak eman nahi zituen ozeanoak garbitzeko, baina, egia esan, bere irabazien % 0,2 baino gutxiago ematen zuen.

Zuritze ekologikoa edo garbiketa berdea (greenwashing) publizitate engainagarri bat da, zeinaren bidez enpresa, produktu edo enpresa-praktika bat ingurumena errespetatzen duen enpresa faltsu edo gehiegikeriaz sustatzen den, Katherine Cruger ikertzailearen definizioaren arabera. Enpresa batek bere produktuak edo zerbitzuak benetan direna baino ekologikoagoak balira bezala aurkezten dituen marketin-praktika guztiak biltzen ditu greenwashing-ak, edo horien iraunkortasuna iradokitzen duten termino anbiguoak erabiltzen ditu, froga egiazkoak eta frogagarriak eman gabe.

Engainuzko praktika horiek trantsizio ekologikoa oztopatzen dute, kontsumitzaileei sinetsarazten dietelako produktu edo zerbitzu jasangarriak erosten ari direla ez direnak; azken batean, garbiketa berdeak eragina du herritarrek kontsumo jasangarriko erabakiak hartzeko duten gaitasunean.

Deigarria da kontsumitzaile espainiarrak teorian publizitate berde engainagarriaren aurka borrokatzeko ardura duten erakundeak baino zorrotzagoak izatea. Ecologistas en Acción taldeak denbora darama praktika horiek salatzen, baina administrazioak enpresak babestearen alde egiten du, kontsumitzaileak babestu beharrean, Agència Catalana de Consum (ACC) erakundearen aurrean MSCren aurka, greenwashing dela eta, egindako salaketarekin gertatu zen bezala. ACC-ek uko egin zion MSCren web-orria baloratzeari, haren titulartasunari buruzko argudio formalistetan oinarrituta. Prentsa-oharren arabera, MSCk uste zuen bere Euribia gurutze-ontziaren inaugurazio-bidaia berotegi-efektuko gasen zero igorpen garbirekin egin zuela. Bilera horretan, MSCko zuzendaritzako kideak (salatua) bakarrik gonbidatu zituen, baina ez Ekologistak Martxan taldeko ordezkariak (salatzailea). Horri dagokionez, ACCek ebatzi zuen mezu horiek ezin zirela faltsutzat, zalantzazkotzat edo okerrik eragiteko gaitasuntzat jo. Bere ebazpenean, ACCek ez du eragozpenik ondorio hori bideratzeko, eta, beraz, ez da ezagutzen haren arrazoibide juridikoa, eta jarduketak artxibatzeko erabakia iragartzera mugatzen da. Aldiz, herrialde horietako erakundeek Holandan eta Britainia Handian aurkeztutako antzeko bi salaketaren aurrean, agintariek salatzaileen alde ebatzi zuten eta MSC iruzurrezko publizitatea egiten ari zela adierazi zuten.

Azaldutakoa ikusita, galdetu behar da ea Eco Bling-Bling sariak ez lukeen ACCra joan behar, administrazio publiko batera.

La entrada MSC Crucerosek Ecopostureoko Eco Bling-Bling saria irabazi du aparece primero en Ecologistas en Acción.

Ekologistak Martxan-ek salatu duenez, euskal administrazioarekin komunikazio ugari izan arren, euskal administrazioak Europako Ingurumen Agentziarekin bat ez datorren airearen kalitatearen indizea erabiltzen jarraitzen du bere txostenetan.

Erakunde ekologistak salatu duenez, Eusko Jaurlaritza eta IHOBE oker daude berriro, eta Euskadi 2025 Ingurumen Koiunturaren Txostenean airearen kalitatearen indize bat argitaratu dute, AEMAren (Europako Ingurumen Agentzia) indizearekin bat ez datorrena. Azken horrek erreferentzia gisa balio die. Ekologistek hilabeteak daramatzate ‘Europako indize faltsu’ baten erabilera salatzen eta erakunde eta enpresa publiko zein pribatu guztiei Airearen Kalitatearen Indizeari buruzko edukiak berrikusteko eskatzen, Europako Ingurumen Agentziari egindako aipamenean.

Txosten horretan adierazten denez, “Euskadiko airearen kalitateak hobera egiten jarraitzen du: egunen % 94k maila onak edo oso onak izan zituzten”. Erakunde ekologistaren ustez, “ez da posible, aurkezpen-oharrean adierazten denez, mailak onak edo oso onak izatea, ‘oso ona’ kategoria ez baita existitzen 2024an, eta Europako indizean ere ez baitago, ezarri zenetik”.

Aurkeztutako txostena Euskal Autonomia Erkidegoko Ingurumen Administrazioari buruzko 10/2021 Legearen 13. artikuluak zehazten du. Artikulu horren arabera, “Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio Orokorrak ingurumenaren egoerari buruzko koiuntura-txosten bat egin eta argitaratuko du urtero, eta lau urtean behin txosten oso bat”.

Ekologistek salatu dutenez, txostenak adierazleak erabiltzen ditu, airearen kalitateari dagokionez behintzat, “Europako Ingurumen Agentziak zehaztutako bektoreekin” bat ez datozenak, baina ez dakite “Euskadiko testuinguru sozioekonomikora” egokitzeak hori ahalbidetzen duen, Euskal Autonomia Erkidegoan 2019an egindako Europako Indizearen esparru berezi eta birformulazio-esparruan.

Gogorarazi dutenez, gainera, 2025eko uztailaz geroztik, Europako Ingurumen Agentziak eguneratu zuen Europako indizea, eta, orain, Munduko Osasun Erakundearen airearen kalitateari buruz 2021ean argitaratutako gidalerroak hartu dituzte kontuan.

Adibide gisa, eta oso modu adierazgarrian, azpimarratu behar da Europako indizean aintzat hartzen diren kutsatzaileetako bat, hala nola nitrogeno dioxidoa (NO2) atmosferan agentziako kategoriarik onenean eta 10 µg./m³ arte egotea, “ontzat” joko litzatekeela, eta EAEn erabilitakoan, berriz, “oso ontzat” joko litzatekeela.

La entrada Eusko Jaurlaritzak eta IHOBEk AEMArekin bat ez datorren airearen kalitatearen indizea duen txosten bat argitaratu dute berriro aparece primero en Ecologistas en Acción.

Inor hotz ez uzteko moduko pertsonaia baten bueltan eraiki du Maddi Ane Txoperena idazle eta bertsolariak 'Zaldi bat eleberria' (Txalaparta, 2026). Doluaz eta laguntasunaz, konplexuki eta epairik gabe.

La entrada «Kontraerran hori interesatzen zait: nola maita dezakezun pertsona bat, bertze arlo batzuetan gorrota dezakezuna» se publicó primero en Pikara Magazine.

Argentines en Euskal Herria taldeak Bilbon topaketa antolatu zuen 1976ko Estatu Kolpetik 50 urtera, ultraeskuinaren aurrerabidearen aurrean, zaintza, komunitatea eta erresistentzia antolatzeko. Mayra Núñez Pastor abokatuak azken diktaduraren ezaugarrietan, erreparazio prozesuetan eta memoriaren, egiaren eta justiziaren aldeko borrokan arakatu zuen.

La entrada Ekintza politikoa eta memoria kolektiboa Argentinako 1976ko estatu kolpetik 50 urtera se publicó primero en Pikara Magazine.

2025eko udazkenean argitaratu zuen Antxiñe Mendizabal Aranburuk bigarren eleberria, 'Katona' (consonni, 2025). Ipuinez osatutako ipuin luzea da, “bazen behin” esan eta errealitatearen arauetatik ateratzea bilatzen du, maitasunaren ertzak arakatzeko eta maitasuna erdigunean jarriko duen konjurua sortzeko.

La entrada “Itxaropen konjuru bat egin nahi izan dut, maitasuna bizitzaren erdigunean jartzeko” se publicó primero en Pikara Magazine.

• Urtero 10,9 milioi hektarea baso suntsitzen dira.
• Soja edo palma-olioa bezalako produktuen nazioarteko merkataritzari lotutako deforestazio tropikalaren % 16aren arduraduna da EB.
• Deforestazioaren aurkako Europako erregelamendua atzeratzeko eta ahultzeko presioen aurrean, Europako gizarte zibilak Hands Off Nature kanpainaren bidez eskatzen du hura eraginkortasunez aplikatzeko, atzerapen eta atzerapen gehiagorik gabe.

Martxoaren 21ean, Basoen Nazioarteko Egunean, Ecologistas en Acción kide den Zero Deforestazio Aliantzak dei egiten dio EBri, deforestaziorik gabeko produktuei buruzko Europako Erregelamenduan (EUDR, ingelesezko sigletan) jasotako betebeharrak gehiago desegin ez ditzan. Plataformako erakundeek azpimarratu dute Europako merkatuak basoak suntsitzeari lotuta jarraitzen duela, arriskuko lehengaiak inportatuz, eta ohartarazi dute Erregelamendua atzeratzeko edo ahultzeko edozein saiakerak ingurumen-atzerapena dakarrela, eta, azkenean, Europako ekonomia ere higatzen duela.

EBren erantzukizuna basoen galeran

Nekazaritza eta Elikadurarako Nazio Batuen Erakundearen (FAO) azken datuen arabera, azken hamarkadan (2015-2025), planetak 10,9 milioi hektarea baso galdu ditu urtean, batez beste. Baso-soiltze tasa handienak Afrikan eta Hego Amerikan izan dira. Bertan, basoak laboreek (soja, kakaoa, kafea, palma-olioa) edo nazioarteko merkatuetarako aziendarentzako larreek ordezkatzen dituzte.

Basoen galerak kezkagarria izaten jarraitzen du. World Resources Instituteren arabera, 2024an basoen suntsipena maximo historiko globaletara igo zen, suteen gorakadak bultzatuta. Baso tropikal primarioen galera bakarrik izan zen 6,7 milioi hektareakoa, 2023an baino ia bi aldiz handiagoa, eta ia Panamaren tamainako eremu bat, minutuko 18 futbol-zelaiko erritmoan.

Zero Deforestazio Aliantzak honako hau adierazi du: “deforestazio globalari buruzko datuek ez digute uzten Basoen Nazioarteko Eguna ospatzen Europan bakarrik pentsatuz. Bertan behera utzi behar dena da basogabetzetik datozen nekazaritzako eta zurgintzako produktuen nazioarteko eskaria, herri indigenei, biodibertsitateari eta klimari eragiten baitie”.

EB da mundua deforestatzearekin lotutako produktuen bigarren inportatzaile handiena, basoak arriskuan jartzen dituzten lehengaien kontsumoaren bidez, hala nola soja eta palma-olioa. Brasilen kasuan, soja-esportazioen % 20 inguru eta behi-haragiaren EBrako esportazioen % 17, gutxienez, legez kanpoko deforestazioarekin lotuta egon daitezke. EBren barruan, Espainia da inpaktu handiena duen herrialdeetako bat, deforestazioari lotutako produktuen hirugarren inportatzaile nagusia izan baita 2005-2017 aldian.

Funtsezko legea deforestazio globalaren konplize izateari uzteko

Europako merkatuaren konplizitate hori deforestazioarekin geldiarazteko, EBk EUDR onartu zuen 2023an. Arauak enpresak behartuko ditu frogatzera soja, behi-okela, palma-olioa, kakaoa, kafea, zura edo kautxua bezalako lehengaiak ez datozela deforestatutako lurretatik edo 2020tik aurrerako baso-degradazioko prozesuetatik.

“Europar Batasuna nekazaritzako eta abeltzaintzako inportazioen bidezko deforestazio tropikalaren bultzatzaile global handienetako bat denez, erregulazio hori urrats garrantzitsua da erantzukizun hori murrizteko eta Europaren kontsumoak basoak eta ekosistemak suntsitzeari utziko diola bermatzeko”, adierazi dute Basogabetzeko Zero Aliantzak.

EUDRren aurkako presioak

Erregelamenduak presio politiko handiak jasaten ditu. Alde batetik, Estatu Batuetako gobernuak EBko estatu kideak eta Europako Batzordea presionatu ditu testua ahuldu dezaten. AEBetako Nekazaritza Saileko goi-funtzionario batek ere baieztatu du legeak kalte egingo diola EBren eta AEBen arteko merkataritza-harremanari.

Etxe Zuriak aipatzen du AEBk baso-soiltzearen arrisku hutsala duela, eta hori ez dator bat FAOren datuekin: herrialde horrek 120.000 hektarea inguruko baso-galera garbia izan zuen 2015etik 2025era bitartean, berrikustea proposatzen duenaren atalasearen ia bikoitza. Hala ere, presio horren arrazoia izan liteke AEBek Txinako soja-merkatuaren kuotaren zati handi bat galdu dutela Brasilen aldean, eta, ondorioz, EB estrategikoki baliotsua dela esportatzaileentzat.

Bestalde, Europako Batzordeak eta EBko gobernuek EBko ingurumen-arau erabakigarriak desarautu nahi dituzte.

Zero Deforestazio Aliantza osatzen duten erakundeek ohartarazi dute erasoaldi horrek ez lukeela soilik basoen eta biodibertsitatearen aldeko borrokan eragingo. Baita EBk asmo handiko ingurumen-legeriak onartzeko duen gaitasuna eta klima-aldaketa arintzeko betebeharrak betetzeko duen gaitasuna ere, Klimari buruzko Legearen arabera.

Europako gizarte zibilak EUDR berehala aplikatzea eskatzen du

Egoera horren aurrean, Europako gizarte zibila mobilizatzen ari da Hands Off Nature kanpainarekin (“Quitad las manos de la naturaleza”). Kanpaina horren helburua da Europako ingurumen-legeriari egindako murrizketen erasoa geldiaraztea, basoen garrantzia nabarmentzea eta EUDR erregelamendua berehala ezartzeko eskatzea, atzerapenik eta ahultzerik gabe. Horretarako, Europako herritarren sinadurak biltzen ari dira kanpainaren webgunearen bidez. Orain arte 350.000 sinadura baino gehiago bildu dira, eta datozen asteetan milioi erdira iristea espero da.

Zero Deforestazio Aliantzak honako hau azpimarratu du: “Von der Leyeneko Europako Batzordeak Europako PPrekin eta eskuin muturrarekin bultzatzen dituen proposamenek historiaren atzerakadarik handiena eragin dezakete Europako herritarren natura eta osasuna babesteari dagokionez. Klima-krisiaren eta biodibertsitatearen galera bizkorraren egungo testuinguruan, EBk ezin du ezbairik sortu basoak babesteari dagokionez: EUDR aplikatu behar du, emakidarik gabe».

 

Honako hauek osatzen dute Zero Deforestazio Aliantza: Amigos de la Tierra, Carro de Combate, ClientEarth, Coordinadora Estatal de Comercio Justo, Ecologistas en Acción, Federación de Consumidores y Usuarios (CECU), Greenpeace España, Justicia Alimentaria, Mighty Earth, SEO/BirdLife eta WWF España.

La entrada Basoen suntsipenak aurrera egiten du, inportatutako baso-soiltzeari buruzko EBren Erregelamendua desegiteko presioak areagotzen diren bitartean aparece primero en Ecologistas en Acción.

• Gida hau dagoeneko martxan dauden eta bizitza zaintzen duten proiektuak eraikitzeko eta ikusarazteko lan kolektibo baten emaitza da: pertsonena, animaliena eta ekosistemena.
• 30 abeltzaintza-ekimen biltzen ditu, larrialdi ekologikoaren testuinguru honetan beharrezkoa den trantsiziorako funtsezkoa den ikuspegi ekosozialetik elikagaiak ekoiztea posible dela frogatzen dutenak.
• Pajaretillo (Andaluzia), Ecofes (Aragoi), La Jara (Kanariak), Pasturabosc (Katalunia), Las Luis (Extremadura) edo Casa de Fonte (Galiza) dira gidan agertzen diren adibideetako batzuk.
• Esperientzia guztiak mapa interaktibo honetan ere aurki daitezke.

Ecologistas en Acción taldeak “La ganadería del futuro, aquí y ahora – Etorkizuneko abeltzaintza, hemen eta orain” argitaratu du, eredu justuago eta ekologikoago bat eraikitzea bilatzen duten abeltzaintza-praktikei buruzko 30 esperientzia erreal biltzen dituen gida, eta abeltzaintza jasangarriak “koherentziaz, konpromisoz eta lurralde-sustraitzearekin” erabiltzen dituztenak erdigunean jartzea helburu duena.

Argitalpen honek ez du esperientzien zerrenda oso bat barne hartzen, baizik eta hautaketa bat, erabilera-ereduei, lurraldeei eta gizarte-osaerari dagokienez oreka bilatzen duena. Elkarri lotutako hainbat helbururekin sortu zen: beste abeltzain batzuk inspiratzea, herritarrei informazioa ematea, administrazio publikoak orientatzea eta kontsumitzaileen eta proiektu arduratsuen arteko lotura erraztea.

Bere orrialdeetan istorio zehatzak azaltzen dira: abeltzainak, larreratzen ari diren bitartean mendia zaintzen dutenak, arraza autoktonoak berreskuratzen dituztenak, zuzenean komunitateari saltzen dizkiotenak, sare eta kooperatibetan antolatzen direnak, beren lana jarduera ekonomiko huts gisa ulertu beharrean zerbitzu ekosozial gisa ulertzen dutenak. Nacho Escartin Ecologistas en Acción taldeko bozeramailearen hitzetan, “bide konplexuagoa, baina guztiz koherentea aukeratu duten pertsonak”.

Erakunde ekologistaren ustez, nekazaritzako elikagaien sistema eraldatzea ez da soilik erronka tekniko bat, baizik eta proiektu politiko, kultural eta komunitario bat. “Baliabideak eta borondatea eskatzen ditu, baina baita trantsizioa gertatzen ari dela onartzea ere. Herri eta lurralde ezberdinetan, egunero justizia sozialean, ekosistemen osasunean eta animalien ongizatean oinarritutako eredu bati eusten dioten pertsonak daude”, gehitu du Escartinek.

 

Abian den trantsizio baten mosaikoa

Ecologistas en Acción taldeak 30 esperientzia hautatu ditu, eta horietako bakoitzak “elikagaiak ekoizteko beste modu bat existitzen dela, anitza dela eta funtzionatzen duela erakusten du; beste elikadura-eredu baterako trantsizioa abian dagoela erakusten duen froga da”. Hona hemen gidan agertzen diren adibideetako batzuk:

Pajaretillo (San José del Valle, Cádiz). Behien abeltzaintza estentsibo ekologikoa, lurraren emankortasuna hobetzen duen birsortzeko maneiua duena eta zuzeneko salmentaren bidez merkaturatzen dena. 475eko lursail honetan behi ume-hazleen (mestizoak: gorri-beltz, limousina eta fleckvieh) artaldea kudeatzen da, ongarririk eta kanpoko pentsurik gabe.

Ecofes (Aínsa, Huesca). Pirinio arrazako behi-aziendaren abeltzaintza ekologikoa, Pirinioetako klima eta larreetara egokitua, kontsumitzaileei zuzenean saltzen zaiena.

La Jara (Arafo, Tenerife). Kanarietako ekoizpen ekologikoan aitzindaria den finka, bertako arrazetako ahuntzak eta ardiak bazkatzen dituen emakume bat buru duena. Oilaskoak eta oiloak ere hazten ditu aire zabalean, paisaia birsortuz eta uhartean elikadura-subiranotasuna sustatuz.

Pasturabosc (Gaüses, Girona). Paisaietan ahuntzak larratzeko proiektua, suteei aurrea hartzen laguntzeko eta zuzenean eta tokiko saltokietan saltzen diren esne ekologikoa eta artisau-gaztak ekoizteko.

Las Lucías (Navatrasierra, Cáceres). Aske hazitako ardi, ahuntz, behi eta etxeko hegaztien etxalde agroekologikoa, biodibertsitatea eta ingurumen-hezkuntza sustatzen dituen proiektu batean.

Casa da Fonte (Mañente, Lugo). Behi, txerri, oilasko eta oiloen abeltzaintza estentsibo eta ekologikoko etxaldea da. Lurrak eta larreak errazten dituzte, eta landa-bizitza tradizionalarekin eta ingurumena lehengoratzearekin lotzen dute.

Gida honen argitalpenarekin batera, mapa interaktibo bat dago, esperientzia bakoitzari buruzko oinarrizko informazioarekin.

 

La entrada Ecologistas en Acción taldeak ingurunea eta pertsonak errespetatzen dituzten abeltzaintzako 30 esperientzia arrakastatsuren gida aurkeztu du aparece primero en Ecologistas en Acción.

• Elkarte ekologistek, auzotarrek, sindikalek eta sozialek manifestu bat aurkeztu dute Espainiako Gobernuari itxiera nuklearraren egutegia bete dezala eskatzeko.
• Gobernuak eta elektrikoek adostutako itxiera-planaren arabera, Almarazko I eta II erreaktoreak izango lirateke ixten lehenak, 2027an eta 2028an, hurrenez hurren.
• Almaraz 2030era arte luzatzeak 3.818 milioi euro hartuko lituzke herritarren poltsikotik, eta 26.129 milioi euroko inbertsioa arriskuan jarriko luke berriztagarrietan. 
• Erakundeek “Nuklearrak luzatzea, ez eskerrik asko” manifestua aurkeztu dute itxiera nuklearraren egutegia defendatzeko, eta Almarazen bizitza luzatzea kontsumitzaileei 3.800 milioi euro kostatuko litzaiekeela ohartarazi dute.

Martxoaren 11n 15 urte betetzen dira Fukushimako istripua gertatu zenetik, eta, horren ondorioz, ‘Nuklearrak luzatzea, ez eskerrik asko’ manifestua aurkeztu dute hainbat erakunde ekologista, auzotar eta sozialek. Herritarren ekimen horrek Espainiako Gobernuari eskatzen dio zorrotz bete dezala Iberiar penintsulako zentral nuklearrak ixteko hitzartutako egutegia, Almarazko I. eta II. erreaktoreetatik hasita, 2027an eta 2028an, hurrenez hurren, sektore nuklearraren arriskuak ezabatzeko lehen urrats gisa, gaur egun Fukushimatik gertu dagoen eskualdeak jasaten jarraitzen duen bezala.

Enpresa elektrikoek Extremadurako zentralaren jarduera 2030era arte luzatzeko egindako presioak salatu dituzte erakunde sinatzaileek. Izan ere, eta enpresa elektrikoek eta gobernuak itxiera-plana hitzartu zuten arren, Iberdrola, Endesa eta Naturgy enpresek partaidetutako Almarazen enpresa titularrak I. erreaktorearen funtzionamendua 2030. urtera arte luzatzeko eskatu du, eta, onartuz gero, aurreikusitako itxiera-egutegia gutxienez hiru urtez atzeratuko luke. Manifestuan emandako datuen arabera, itxiera-egutegia zabalduz gero, argindarraren fakturan 3.831 milioi euroko gainkostua metatuko litzateke 2026 eta 2033 artean, eta 26.129 milioi euro jarriko lirateke arriskuan energia garbietarako aurreikusitako inbertsioetan.

“Energia-iturri berriztagarri, lokal eta demokratikoagoak dituen oraina eta etorkizuna nahi ditugu, klima-aldaketa geldiarazteko, hornidura-segurtasuna izateko eta subiranotasun energetikoa izateko. Energia nuklearra oztopo bat da etorkizun egonkorrago, fidagarriago eta seguruago baterako “, dio manifestuak.

Energia nuklearrak dakarren arriskuaz, hondakin erradioaktiboen kudeaketari buruzko konpondu gabeko arazoaz eta helburu beliko gisa dakartzaten inplikazioez gain, Ukrainako eta Irango gerretan frogatzen ari den bezala, erakundeek nabarmendu dute azken urtean 29,5 milioi MWh berriztagarri alferrik galdu direla nuklearra sarean sartzeko lehentasunagatik. Gainera, gogorarazi dute ez diotela ez segurtasunik ez sendotasunik ematen sistemari, 2025eko itzalaldi elektrikoan frogatu zen bezala. Nuklearrek ez dute tentsioa kontrolatzeko balio, beste itzalaldi bat eragin lezaketen ezegonkortasunen aurrean, eta “elektrizitatearen ekoizpenari berriro heltzeko azken teknologia” izan ziren.

Gobernuak du azken hitza

Erakundeek gogorarazi dute Espainiako Gobernuak legezko gaitasuna duela Almarazen luzapena ez baimentzeko; izan ere, Segurtasun Nuklearreko Kontseiluaren nahitaezko txostena ez da loteslea, negatiboa ez bada, eta erabakiak koherentea izan behar du Gobernuaren energia- eta klima-politikarekin. Ohartarazi dutenez, nuklearren bizitza luzatzeak trantsizio energetikoa atzeratuko luke, lehendik dauden berriztagarrien eta proiektu berrien errentagarritasunean eragina izango lukeelako eta ziurgabetasuna sortuko lukeelako. Horrenbestez, zentralen bizitza luzatzeko baimena ematea erabaki politikoa da, eta halakotzat ulertu behar da, jarduera nuklearrari eusteko benetako arrazoirik ematen ez duten aitzakia teknikoetara jo gabe.

Hondakin erradioaktiboak: konpondu gabeko arazoa

Manifestuak hondakin erradioaktiboen kudeaketan ere jartzen du arreta. Kokaleku nuklearrek erregai gastatuaren tonak gordetzen dituzte, ehunka mila urtez erradioaktibo egongo direnak, eta El Cabril (Kordoba) hilerri nuklearraren handitzea kritikatzen dute, jarduera baxu eta ertaineko hondakinak bakarrik gordetzen dituen instalazioa, “diktaduran inposaketa bat izan zena, demokrazian sendotua herritarren parte-hartzerik gabe”.

Lemoiz, oraindik eraitsi gabe

Euskadin Lemoiz gogoratzen dugu, zentrala amaituta eta funtzionatzen hasteko prest, herriaren presioagatik ireki ez zena, 1984an luzamendu nuklearra deklaratu zenean. Herritarrek argindarraren ordainagiriaren bidez 2015era arte ordaindu zuten luzapenean, argindar enpresak 2.273 milioi baino gehiago jaso zituen kalte-ordain gisa, eraiki zelako eta ezin zuelako energia ekoitzi.

Atzean eraikin bat geratu zen, eraitsi gabe. Eraispen hori Iberdrola enpresa jabeari dagokio. Hala ere, enpresak “oso adeitsu laga zituen” Lemoizko zentral nuklear ohiak okupatutako lurrak, aurretik lehengoratu gabe. Lursail horiei buruzko azken albisteen arabera, arrain-haztegi bat sortuko da, eta inguruko alkateek parte-hartze publikoko prozesu bat eskatzen dute, baina prozesu hori ez da iristen.

Horregatik, erakundeek honako hau eskatzen dute:

• Almarazko erreaktoreak 2027ko azaroaren 1ean eta 2028ko urriaren 31n ixtea.
• Iberiar penintsulako energia nuklearraren amaiera, 2035ean beranduenez.
• Nuklearrei ez zaie dirulaguntzarik ematen zerga-beherapenen bidez.
• Enresa tasa handitzea, enpresek hondakinen kudeaketa osorik ordainduko dutela bermatzeko.
• Hondakin erradioaktiboentzako irtenbideen bilaketa gardena eta parte-hartzailea.

“Energia nuklearra elektrizitatearen prezio altuekin bakarrik bada errentagarria eta gobernuak babestea behar badu, itxi egin behar du”, ondorioztatu du manifestuak.

La entrada 50 erakundek baino gehiagok Almarazen itxiera adostua betetzeko eskatu diote gobernuari, eta zentrala luzatzea herritarrei 3.800 milioi euro baino gehiago kostatuko litzaiekeela ohartarazi dute aparece primero en Ecologistas en Acción.

2011n plazaratu zen Lady Gagak 'Born this way' diska. LGTBIQA+fobiaz, arrazakeriaz, erabakitzeko askatasunaz eta onarpenaz hitz egiten du mundu mailan arrakasta handia izan duen lan honek

La entrada Albinaren gomendioak: Born this way se publicó primero en Pikara Magazine.

• Sagarrak Ekologista Taldeak Agirre Lehendakariaren kalean kokatutako radar informatibotik lortutako datuak aztertu ditu
• Aparkalekuen eskasia Basauriko mugikortasun-planteamendu konplexu baten beste sintoma bat baino ez da, ezer ez egitean eta Basaurin gero eta kanpoko auto gehiagok espazio publikoa okupa dezaten sustatzean oinarritua.
• Sagarrak elkarteak eskatu du TAOri buruz PMUSen (Hiri Mugikortasun Jasangarrirako Plana) proposatutako eztabaida zabaltzeko, izan ere, eztabaida hori aspaldikoa zen. TAO eraginkorra epe laburrean, Basauriko biztanleei lehentasuna emateko.
• Kutsadura atmosferiko eta akustiko handiko udalerriak “atzerapenaren” adibide izaten jarraitzen du mugikortasun iraunkor, seguru eta osasungarria duen udalerri baten aldeko neurriak aplikatzerakoan.
• Egindako neurketen arabera, udalerriak emisio gutxiko eremua (EGE) garatu behar izan zuen, 20.000 biztanletik gorako eta kutsadura-maila handiko udalerria baita. 

2025 amaituta, radarraren datuek erakusten dute guztira 101.336 ibilgailu detektatu direla, 2025eko irailean egin genituen aurreikuspenak gaindituz eta 2024an inguru horretan ibili ziren ibilgailuen % 28 gaindituz. 22.000 ibilgailu gehigarri baino gehiagoz ari gara, eta egoera hori kalearen oinean islatzen da puntako orduetan, hiribide osoan luzatzen diren botilatzeekin.

Datu horrek baieztatu besterik ez du egiten Basauri kanpoko ibilgailuak hartzen dituen udalerria dela, eta horren antzeko iruzkinak gero eta ohikoagoak direla: “San Mamesen partida dagoen bakoitzean auzoa autoz etortzen den jendez betetzen da hemendik partidara joateko” edo “Bilbon Emisio Gutxiko Eremua martxan dagoenetik Basaurin aparkatzen dut, doan da eta metroa dut ondoan”.

Harrigarria da Agirre Lehendakariaren etorbideak duen saturazio-gaitasuna; izan ere, trafikoaren igoera horrekin ere, gidarien erdiek 30 km/h-ko muga gainditzen jarraitzen dute, eta abiadura handiagoan zirkulatzen dute. Horrek erakusten du radar horrek aspaldi utzi ziola pedagogikoa izateari. Horrek guztiak eragin handia du Basaurin arnasten dugun airearen kutsaduran eta jasaten dugun kutsadura akustikoan (zarata).

Datu horiei dagokienez, prentsan irakur daitekeenez, “aparkaleku-plazen urritasuna da aurten ere Basauriko herritarren kezka nagusia…”, Udaleko Hiri Behatokiak berriki egindako inkestaren ondoren. Hori ez da berria, euri bustia baizik, eta kexa hori izan da, historikoki, horrelako inkesten buru.

Berriak bata bestearen atzetik datoz azken urteotan, eta askotarikoak dira Basauriko Udalak kexa horri erantzuteko bilatu dituen amarruak: aparkaleku-plaza berriak sortu dira, edo lurzorua ireki da garaje-solairuak handitzeko eraikuntza berrietan. Esan liteke proposamen teknikoa dela “aparkalekurik eza aparkaleku gehiago eraikiz konpontzen da”. Horrelako ideiek, “trafikoaren arazoa zirkulazio-errei gehiagorekin konpontzen da” ideien antzekoak, ez dute zertan beti egokiak izan.

Trafikoaren kasuan, 1962an, Anthony Downs ekonomialariak “Autobideak puntako orduetan pilatzeko legea” sortu zuen. Lege horrek erakusten du bide berriek azkar iristen dutela ahalik eta edukiera handiena. Lokalera itzulita, aparkaleku gehiago sortzeak ez du arazoa konponduko, orduan auto gehiago egongo direlako eta arazo bera gertatuko delako. 

Han, 2022an, Udalak PMUSrako dokumentazioa jaso zuen. Agiri horietan adierazten zen Basaurin Basauriko egoiliarren ibilgailu guztientzako aparkalekuak zeudela. Dokumentu horrek “kanpoko” ibilgailuen % 26 ere aipatzen zuen. Dokumentu horrek udal-tiraderetan egiten du lo, eta PMUSaren 3 ekintza egin ziren, arinagoak eta “ez ekintza” gisa kalifikatu daitezkeenak. Distiratsuena “16. neurria” da. TAO sistemaren edo antzekoaren hausnarketa Basaurin. “(Basauriko PMUS amaierako dokumentuaren 34. orrialdea).

Zergatik kexatzen dira basauriarrak? Ba oso litekeena da beste toki bateko norbait Basaurin aparkatzen ari delako espazio hori okupatzen… Begi bistakoa da, eta kalean bertan haztatzen da.

Orduan, 2024an eta 2025ean, gure alegazioetan azaldu genuen PMUS horren ahultasuna eta sinesgarritasun txikia, benetan Hiri Mugikortasun Jasangarriaren Plana izateari dagokionez, eta espedientea betetzeko eta tiraderan gordetzeko dokumentu bat izatearen sentsazioa. Horren erakusgarri da TAOri buruzko hausnarketa hori, dokumentua onartu eta urtebetera oraindik ez dela landu; aitzitik, are larriagoa da Basaurin autoen trafikoa nabarmen handitu delako eta Basaurira aparkatzera datozen autoen kopurua handitu egin delako, TAOrik ez duelako eta emisio baxuko eremurik ez duelako. Dei efektua argia da: Bilbok autoak kanporatzen ditu mugikortasun iraunkorreko neurrien bidez, eta auto horiek Basaurira datoz, duela urte batzuk Etxebarrin TAO ezarri ondoren.

Horregatik guztiagatik eskatzen diogu Basauriko Udalari::

• Basauriko aparkalekuei, zamalanei eta ibilgailu-kopuruari buruzko informazioa eguneratu, herritarrek Basauri Bilboko aparkaleku berria dela susmatzen dutela baieztatzeko. Horrela, 2022an, Basauritik kanpoko ibilgailuen % 26 atzeman ziren. Basauriko biztanleriari buruzko azken urteetako datuek biztanlerian egonkortasuna adierazten dutenez, ez dago inolako arrazoi nabarmenik adierazten duenik egoiliarren ibilgailu kopuruak gora egin duela, Basaurik mugikortasun jasangarria sustatzen ez duen eta, beraz, bere politika erretardistekin biztanleei auto pribatuan bidaiatzeko presioa egiten dien eragin naturala izan ezik.
• Horren erakusgarri da San Migelgo anezkaren kasua, inoiz “Basauribusa” ere deitua, PMUSaren proposamenetan falta dena, Basauriko gobernu-taldeak aspaldi hartu duen erabakia baita: EZ dute anezka nahi eta ez dute Basauribusa bat nahi, eta Bizkaibusek San Migelgo bidaiariak metroraino eramateko antzeko zerbait bere gain hartzeko zain daude, Etxebarri eta Galdakao udalerri mugakideetan hartutako neurri arrakastatsuak kontuan hartu gabe eta mespretxatuta; izan ere, udalerri barruan mugikortasun-premia dagoela ulertu dute, eta horrelako neurriekin konpon daiteke. Harrigarria da, adibidez, gaur egun Basozelaiko, Karegako edo San Migelgo hainbeste familiak kiroldegira autoz joan behar izatea horrelako zerbitzurik ez dagoelako. Beraz, horrelako ekimenei buruz duzuen jarrera politikoa berrikusteko eskatzen dizuegu berriro. 
• Datuak biltzearekin batera, eta PMUS ez betetzearen garrantzia, premia eta probabilitate handia kontuan hartuta (aplikazio-aldia 2023-2027 da, eta informazio guztia 2 urte baino gehiago egon da gordetako udal-tiraderetan), premiazkoa da Basauriko mugikortasunari eta, zehazki, aparkalekuei buruzko hausnarketa egiteko deialdia egitea.
• Beste batzuetan egindako proposamenez gain (proposamen errealistak dira, beste udalerri batzuetan egin eta arrakastaz aplikatu direnak), TAOren proposamen azkar bat ekarri dugu hona, gure ustez oso eraginkorra izan daitekeena, eta trafikoaren egungo egoera eta arnasten dugun airea hobetuko lituzke, ekonomikoki bideragarria baino bideragarriagoa izateaz gain, Basaurin ustez dauden kutxako superabitak kontuan hartuz gero. Eztabaidarako proposatzen dugun neurri horrek ezaugarri hauek izango lituzke:
  • Nolanahi ere, hartzen diren neurrietako batek ere ez du ibilgailuen kopurua handitu behar egungo legeak betez. Neurri horiek, oro har, aldi baterako neurriak izango dira, Basaurin zirkulatzen duten ibilgailuen kopurua nabarmen murrizteko helburua lortzeko, mugikortasun jasangarriari eta Basauriko herritarren osasunari buruzko legeak betez; izan ere, gaur egun, gaixo dagoen eta Airearen Kalitateari buruzko Europako Zuzentarauaren egungo mugak eta muga berriak betetzen ez dituen airea arnasten du.
  • Neurri horiek eragindako edozein diru-sarrera udalerrian mugikortasun jasangarria hobetzeko soilik erabiliko da (garraio-abonuak, zikloiak, Basauribusa…).
  • Basauriko herrigune osoko bizitegitarako TAO: Basauriko aparkalekuek lehentasuna izan behar dute Basauriko bizilagunentzat. TAO berdea hirigune osoan. Detekzio-teknologiak sar daitezke poliziaren ibilgailuetan edo antzekoetan. Baloratuko litzateke ea ez-betetze handia gertatzen den kontrolatzeko langileak sartzean. Bertan bizi diren autoek leku horietan aparkatzeko aukera izango dute beti, ibilgailuetan ikus daitekeen bereizgarri bat barne. Halaber, etxebizitza bakoitzeko ibilgailu bat baino gehiago dagoenean nola jokatu erabaki behar da.
  • Disuasio-aparkalekuak kanpoaldean, Cervantes kalean, Artunduaga industrialdean… Azaldu merkataritza-gune batean tokitik 5-10 minutura aparkatzeko prest bazaude, Basaurin ere aparkatzeko prest zaudela.
  • Aldi baterako disuasio-aparkalekua, Basconia zaharreko lurretan sustatua. Inguru hori urbanizatzen den bitartean, zaintzapeko eta kontrolatutako eta ordainpeko aparkaleku bat gaitu daiteke, Basauri auto pribatuz bisitatu nahi duenak bertan aparka dezan eta udalerriaren erdigunetik gertu egon dadin, bizitegi-guneetan aparkalekurik bilatu behar izan gabe. Aparkaleku horretan egonaldi luzeko aparkaleku bat ere sar daiteke, ibilgailu bat duten eta hain maiz erabiltzen ez duten Basauriko biztanleek beren ibilgailua bertan aparkatzeko aukera izan dezaten, bizitegirako TAOren eremurako uste dena eta disuasio-aparkaleku horietan kanpoko ibilgailuentzat uste dena baino merkeago. Aparkaleku horrek Basauriko aparkalekuen egungo arazoa arindu dezake, mugikortasun iraunkorraren aldeko neurriek udalerriko ibilgailu kopurua murriztea eragiten duten bitartean.
  • Basauribusa, Basauribusak gaur egun Basaurin egiten diren ia joan-etorri guztiak saihesteko aukera emango luke, eta disuasio-aparkalekuraino eta bertatik ere zerbitzua izango luke.
  • Komunikazioa, hausnarketa eta neurri eraginkorrak langile asko dituzten enpresetan, lanera garraio publikoan, bizikletan edo oinez joan daitezen.

Horiek ez dira neurri itxien eta behin betikoen zerrenda bat, baizik eta Basauriko herritarren kezka eta kexa nagusietako baten aurrean beharrezko hausnarketa hori egiteko gonbidapena, eta, aldi berean, gure hiria airearen eta zarataren kutsadura txikiagoa duen hiria bihurtuko luke, hiri bizigarriagoa eta atseginagoa.

La entrada Auto-trafikoaren hazkunde geldiezina Basaurin aparece primero en Ecologistas en Acción.

• Hainbat gizarte-erakunde, ekologista eta giza eskubideen aldeko erakundek elkarretaratzea egin dute gaur Bilboko Hondurasko Kontsulatuaren aurrean, Berta Cáceresen hilketagatik egia, justizia eta erreparazioa eskatzeko. Berta Caceres lenca indigenen buru eta lurraldearen defendatzaile izan zen, eta gaur hamar urte bete dira hil zutela.
• Ekitaldia bere oroimena ohoratzeko eta lurraren, ibaien eta herri indigenen eskubideen aldeko borroka-ondarea aldarrikatzeko gunea ere izan da.
• Gainera, gaur goizean ere elkarretaratze bat egin da Hondurasek Madrilen duen enbaxadan, eta hainbat memoria-ekitaldi aurreikusi dira aste honetan zehar Palman, Bartzelonan edo Zaragozan, besteak beste.

“Bertarentzat justizia munduarentzat justizia da!” lelopean, deialdia egin duten erakundeek — besteak beste, Ekologsitak Martxan, Herriarte-Entrepueblos, Bizilur, Mugarik Gabe, Lumaltik Herriak, Paz con dignidad, Martin Etxea, Basoa, ISF-MGI, Gernikatik Mundura, Euskal Gune Ekosozialista, Mundu Bat eta Euskadi Kuba — salatu dute zigorgabetasun iraunkorra eta erantzukizuna falta dela hilketa posible egin zuten egile intelektual, politiko eta enpresarialen aurka, nahiz eta arduradun material batzuen aurka zigorrak ezarri.

Elkarretaratzean, erakundeek gutun bat eman diote Bilboko Hondurasko Kontsulatuari, Daniel Zepedari. Gutun horretan, egia, justizia, erreparazioa eta berriz ez gertatzeko bermeak eskatzen zaizkie Berta Cáceresen familiari eta Hondurasko Herri Erakundeen eta Indigenen Kontseilu Zibikoari (COPINH).

Erakundeek gogorarazi dutenez, gertakari horiek Berta Caceresen (GIEI Honduras) kasurako Aditu Independenteen Diziplinarteko Taldeak argitu dituen arren, Hondurasko sistema penaleko instantziak ez dira gai izan haren hilketaren erantzule nagusiak -egile intelektualak eta finantzatzaileak- identifikatzeko eta zigortzeko.

Kasu honek adibide bat ematen du: erauzketa-ereduen presioei aurre egiten dieten komunitateen eta erakundeen aurkako jazarpena eta errepresioa, eta horien aurka daudenek hiltzeko duten arriskua. Global Witness-en arabera, 2012tik 2024ra bitartean 2.250 pertsona baino gehiago hil dituzte, gehienak eskualde horretan. Errealitate horren aurrean, Berta Caceresentzat eta defendatzaile guztientzat justiziaren eskakizuna bizirik mantentzeko deia egin zuten.

Deialdia egin duten erakundeek elkartasuna adierazi diete Berta Caceresen familiari, COPIHNri eta lenca herriari, eta giza eskubideak eta ingurumena defendatzen dituztenen jazarpena eta kriminalizazioa amaitzeko eskatu dute.

“Bertaren aurkako krimena gertatu eta hamar urtera, hori posible egin zuten egiturazko kausek jarraitzen dute; horregatik, Cáceres familiarekin eta COPINHekin batera, Hondurasko Estatuak egia, justizia eta erreparazio betebeharrak bete ditzan beharrezkoak diren egiturazko aldaketak eskatzen jarraituko dugu”, adierazi dute erakundeek.

Astebete Bertaren omenez

Bilboko Hondurasko Kontsulatuaren aurrean egindako elkarretaratzea ez da gaurko eguneko bakarra izan. Madrilen, dozenaka pertsona bildu dira Hondurasko enbaxadaren aurrean, gizarte eta ingurumen erakundeek deituta, ingurumenaren defendatzailearen hilketaren 10. urteurrena ospatzeko.

Ekintza horiek Berta Cáceresi eta bere borrokei omenaldia egiteko aste bateko jarduera deszentralizatuen parte dira. Atzo, adibidez, landare usaintsuak eta mural kolektibo bat erein ziren Xixonen, “Despertar la Tierra, pintar la vida” lelopean. Bihar, martxoak 3, asteartea, beste mural bat egingo da Palmako Parc Ses Ventsen, M8ko markoan, “8M 2026 – Feminismos que sostienen la vida a 10 años de la siembra de Berta Cáceres” lelopean. Halaber, “Las semillas de Berta” dokumentala proiektatuko da Zaragozan, eta memoria ekitaldi bat egingo da Bartzelonan, hainbat lider indigenen eta ingurumenaren defendatzaileen parte-hartzearekin.

Esteka honetan deialdi guztiei buruzko informazio zehatza aurki daiteke.

La entrada “Bertarentzat justizia munduarentzat justizia da!”: erakunde sozial eta ekologistak Bilboko Hondurasko Kontsulatuan bildu dira, Berta hil eta hamar urtera aparece primero en Ecologistas en Acción.

• Hogeita hamar erakunde sozial eta ekologista inguruk aliantza estatala bultzatzen dute naturaren lehengoratzea krisi ekologiko eta klimatikoari egiturazko erantzun gisa indartzeko eta Lehenegoratze Plan Nazional handinahi bat sustatzeko.
• Natura Lehengoratzeari buruzko Europako Erregelamenduak hondatutako ekosistemen % 20 gutxienez 2030a baino lehen berreskuratzera behartzen du; Espainiako Estatuak 2026ko abuztua baino lehen onartu beharko du bere Leheneratze Plan Nazionala.
• Aliantza berriak dekalogo bat abiarazi du, berrezarpena estatu-politika estruktural bihurtzeko lehentasunak finkatzen dituena.

Basa Bizitzaren Munduko Eguna dela eta, 30 bat gizarte- eta ingurumen-erakundek Natura Lehengoratzeko Aliantza aurkeztu dute, krisi klimatikoari, kutsadurari eta biodibertsitatearen galerari aurre egiteko une erabakigarrian. Koalizio hau asmo handiko helburu batekin sortu da: leheneratze ekologikoa Espainiako politika publikoen erdigunean kokatzea, eta gaur dekalogo bat plazaratuko du hori lortzeko eta Lehengoratze Plan Nazionalean inplementatzeko proposamen nagusiak jasotzen dituena. Natura Berrezartzeko Aliantza berri honen aurkezpena funtsezko testuinguru nazional eta europar batean gertatzen da. Natura Lehengoratzeari buruzko Europako Erregelamendua 2024an onartu zen, eta, horren arabera, estatu kideek gutxienez lehorreko eta itsasoko eremuen % 20 berrezarri behar dituzte 2030a baino lehen, bai eta degradatutako ekosistema guztiak 2050a baino lehen berreskuratzeko bidean aurrera egin ere. Espainian, MITECOk bidalitako datuen arabera, habitaten % 9 soilik dago egoera onean. Arau hori aplikatuz, Espainiak 2026ko abuztuaren amaiera baino lehen onartu beharko du bere Zaharberritze Plan Nazionala. Aliantza berrirako, egutegi horrek epe estrategiko bihurtzen ditu datozen hilabeteak. Erakunde sustatzaileek defendatzen dute lehengoratzea ezin dela proiektu isolatuetara edo konpentsazio-neurrietara mugatu; aitzitik, egiturazko eta zeharkako politika gisa jorratu behar da. Izan ere, kontua ez da degradazioa makillatzea edo inpaktu berriak justifikatzea, baizik eta kaltetutako ekosistemen funtzio eta prozesu ekologikoak berreskuratzea eta hondatzen dituzten presioak ezabatzea.

Koalizioak azpimarratu du lehengoratzeak krisi ekologikoaren arrazoi sakonen gainean jardutea dakarrela. Horrek esan nahi du zorrotz aplikatu behar dela ez hondatzeko printzipioa, oraindik egoera onean dauden espazioak babestu behar direla eta “lehengoratze” etiketa kontserbazio-helburuekin bateraezinak diren jarduerak legitimatzeko erabiltzea saihestu behar dela.

Muturreko fenomeno klimatologikoek, elikadura-segurtasunik ezak, ur gezaren eskasiak eta gaixotasunen hedapenak markatutako testuinguru batean, aliantzak gogorarazten du ekosistema osasuntsuak funtsezkoak direla osasunerako, segurtasunerako, ekonomiarako eta ongizaterako. Horregatik, erronka ez da teknikoa bakarrik, politikoa eta kulturala ere bada.

Halaber, aliantzak nabarmentzen du zaharberritzeak kalitatezko enplegu berdearen eta landa-ingurunea biziberritzeko motor gisa duen ahalmena. Ildo horretan, ingurumenaren degradazioaren ondoriozko gizarte- eta lan-inpaktuak aztertzea eta bidezko trantsizio-prozesuak bermatzea eskatzen du, ekosistemetan eragin negatiboak dituzten jarduerekin lotutako langileei benetako alternatibak eskaintzeko.

Aliantzak honako lehentasun hauek ditu:

• Asmo handiko Lehengoratze Plan Nazionala bultzatzea, 2024/1991 (EB) Araudiarekin koherentea, ebidentzia zientifiko onenean eta inpaktuen ezabaketa eraginkorrean oinarritua.
• Berrezarpena integratzea sektore-politiketan eta lurralde- eta itsas-plangintzan, estatu-esparruak tokiko errealitateekin lotuz.
• Lehengoratze ekologikoaren kultura sustatzea, sentsibilizazioaren, ingurumen-hezkuntzaren eta ezagutza partekatua sortzearen bidez.
• Ingurumenaren degradazioa sustatzen duten subsidioak ezabatzea eta baliabide publikoak berreskuratze ekologikoaren helburuekin bateragarriak diren jardueretara bideratzea.
• Narriadurarik ezaren printzipioa bermatzea, ekosistemetan hobekuntza iraunkorrak ziurtatzeko ezinbesteko baldintza gisa.

Datozen hilabeteetan, aliantzak ahaleginak egingo ditu Lehengoratze Plan Nazionalaren prestaketan eragiteko eta proposamen zehatzak garatzeko, tokian bertan benetako jarduerak egin ahal izateko.

Abian jarrita, erakunde bultzatzaileek Espainian leheneratze ekologikoaren kultura sendotu nahi dute, belaunaldien arteko erantzukizunean eta natura berreskuratzea egungo eta etorkizuneko ongizaterako ezinbesteko baldintza dela uste izatean oinarrituta.

BirdLife Europe and Central Asia, European Environmental Bureau (EEB) – sare horretako kide da Ecologistas en Acciónn – eta WWF erakundeek Europako Restore Nature aliantza oasatzen dute. Aliantza horrek bost urte daramatza beste erakunde batzuekin batera lanean, hala nola Oceana eta Friends of the Earth, Natura Lehengoratzeko Erregelamenduak biodibertsitatearen kontserbazioa berma dezan. Estatu kide bakoitzak bere plan nazionala aurkezteko beharrak eta derrigortasunak bultzatu du Espainiako erakunde gehiago biltzen dituen aliantza hori, aurkezten den zirriborroak ahalik eta ahots eta ekarpen gehien izan ditzan eta behar den anbizioaren mailan egon dadin.

 

La entrada Natura Lehengoratzeko Aliantza sortu da Espainan, berreskuratze ekologikoa agenda publikoaren erdigunean jartzeko aparece primero en Ecologistas en Acción.

Aldi berean deskubritu zituen feminismoa eta klowna Virginia Imaz Quijerak, duela 35 urte baino gehiago. Bere buruaz barre egitea eta barre hori ispilu gisa eskaintzea da bere bidaia; izan ere, umorea oso serio hartzen du eta badaki noiz barre egin eta noiz ez.

La entrada Virginia Imaz Quijera: “Feminista izan nintzen nitaz barre egitean” se publicó primero en Pikara Magazine.

2023an plazaratu zuen Yogurinha Borovak Amona Molona diskoa. Haurrei zuzendutako zazpi abesti, elkarrekin dantzatzeko eta maitasunaren eta aniztasunaren inguruko mezuak partekatzeko.

La entrada Albinaren gomendioak: Amona Molona se publicó primero en Pikara Magazine.

Oreka zailak bilatu —eta lortu— ditu Irati Gorostidik bere fikziozko lehen luzean: garai bat aktibatu du, jarrera kritikoz eta epairik gabe; sekuentzia luze sentsorialak eraman ditu zine-aretoetara.

La entrada «Mugitzen ninduten material batzuk modu sentsorial eta kolektiboan aktibatu nahi nuen» se publicó primero en Pikara Magazine.

Rosas Negras kolektiboak 'La sombra del Estado' (Descontrol, 2025) liburua kaleratu du 2022tik gaur egunera arte Espainiako Estatuan argitara eman diren polizien infiltrazioen aurrean narratiba kolektibo bat josteko. Salatutako gertakariak testuan agertu arren, ez dute kasu partikularretan jarri nahi fokua, eta horregatik genealogiaz, aliantzaz eta gogoeta politikoez beteta dator liburua.

La entrada Estatuaren itzala: gereizpetik argia se publicó primero en Pikara Magazine.

Trabestia, beltza, idazlea, pentsalaria, aktibista, cimarrona eta dominikarra da Mikaelah Drullard. Ona Ediciones argitaletxearen eskutik 'El feminismo ya fue' liburua argitaratu du; bertan, feminismoa rekin erabat haustea proposatzen du, kolonizatzailea dela uste baitu, eta cimarronajea proposatzen du.

La entrada Mikaelah Drullard: “Zis izateko zuri izan beharra dago” se publicó primero en Pikara Magazine.