• Ecologistas en Acción taldearen txosten berriak itsasoa lehengoratzeko 57 proiektu aztertzen ditu, eta ohartarazten du leheneratze ekologikoa oraindik ez dela behar bezain finkatuta, itsas ekosistemek bizi duten krisi larria gorabehera.
• Emaitzek erakusten dute arrail kezkagarria dagoela espezie eta habitat jakin batzuk leheneratzeko gaitasunaren eta itsasoaren funtzio ekologikoak benetan berreskuratzearen artean, eta horrek agerian uzten du lehengoratzeko politika publikoak indartu beharra dagoela.
• Natura Lehengoratzeko Europako Erregelamendua aplikatzearen aurrean, Ecologistas en Acción taldeak asmo handiko plan nazional bat eskatzen du, finantzaketa egonkorra, epe luzerako jarraipen zientifikoa, ekosistemak degradatzen dituzten presioak ezabatzea eta kostaldeko komunitateen benetako parte-hartzean oinarritutako gobernantza bermatuko dituena.

 

 

Txostena: Mares Vivos. Claves para la restauración marina en el Estado español
Itsas lehengoratzeak aurrekaririk gabeko hazkundea izan du Espainiako estatuan azken hamarkadan. Gehiegizko arrantzak, habitaten suntsipenak, kutsadurak, itsasertzaren artifizializazioak edo klima-aldaketak eragindako itsas ekosistemen narriadura metatuaren aurrean, gero eta ekimen gehiagok bilatzen dute itsasoko biodibertsitatea eta funtzio ekologikoak berreskuratzea. ‘Mares Vivos. Claves para la restauración marina en el Estado español‘ txostenak, Ecologistas en Acción erakundeak egindakoa, hainbat lurraldetan garatutako 57 proiektu aztertzen ditu, lortutako aurrerapenak, arrakasta mugatzen jarraitzen duten oztopoak eta etorkizuneko jatetxe-arloko politika publikoek bideratu beharko lituzketen irakaspenak identifikatzeko.

Emaitzek argi eta itzalak dituen errealitatea erakusten dute. Alde batetik, itsas zaharberritzeak esperientzia marjinala izateari utzi dio. Azken urteotan, ugaritu egin dira itsas fanerogamoen larreak, koraligeno-ekosistemak, ostren bankuak, makroalgen basoak eta espezie mehatxatuak berreskuratzeko proiektuak, eta ezagutza tekniko eta zientifiko handia sortu da.

Hala ere, txostenak agerian uzten du oraindik ere arrakala handia dagoela organismoak leheneratzearen eta ekosistemak leheneratzearen artean. Aztertutako proiektu gehienek leheneratutako espezieen biziraupena edo erabilitako tekniken bideragarritasuna frogatzea lortu dute, baina zati txiki batek bakarrik egiaztatu ahal izan du esku hartutako ekosistemen berreskuratze ekologiko eraginkorra.

Ecologistas en Acción taldearen ustez, alde hori funtsezkoa da. Lehengoratzearen helburua ezin da mugatu fanerogamak landatzera, koralak transplantatzera edo mehatxatutako populazioak indartzera. Erronka ekosistema funtzionalak berreskuratzea da, biodibertsitatea hartzeko gai direnak, prozesu ekologikoei eusteko gai direnak eta nekez ekidin daitezkeen mehatxuen aurrean (bero-boladak, adibidez) erresilientzia handitzeko gai direnak.

Identifikatutako oztopo nagusien artean, proiektu gehienen iraupen laburra nabarmentzen da. Lehengoratzearen xede diren espezie eta habitat askok hamarkadak behar dituzte funtzionaltasun ekologikoa erabat berreskuratzeko, baina ekimen gehienak hiru eta bost urte bitarteko zikloetan garatzen dira. Muga hori areagotu egiten da aldi baterako deialdiekiko mendekotasun handia dagoelako, batez ere Europako funtsekin finantzatuak, eta horrek zaildu egiten du jarduketen jarraitutasuna eta emaitzen finkapena.

Egoera bereziki kezkagarria da natura kontserbatzeko eta lehengoratzeko Europako finantzaketa EBren etorkizuneko aurrekontuari buruzko negoziazioetan mehatxatuta dagoen une honetan, arriskuan jartzen baititu azken urteetan itsas lehengoratzea bultzatzea ahalbidetu duten tresna nagusietako batzuk, hala nola LIFE programa.

Txostenean adierazten da, halaber, jarraipen zientifikoak itsas zaharberritzearen arloan gainditu gabeko gai nagusietako bat izaten jarraitzen duela. Kasu gehienetan proiektuaren garapena garrantzi zientifiko handiarekin egiten bada ere, amaitutako proiektuen zati esanguratsu batek ez du informazio publikorik ondorengo bilakaerari buruz, eta horrek zaildu egiten du lortutako emaitzen benetako irismena ezagutzea eta ikaskuntza kolektiboa mugatzen du.

Gainera, aztertutako proiektuei buruz eskuragarri dagoen informazioa arrakasta-kasuetan zentratu ohi da, eta zailtasunak, mugak edo porrotak, berriz, ez dira behar bezala dokumentatu, nahiz eta etorkizuneko esku-hartzeak hobetzeko ezinbesteko ezagutza-iturri izan.

Txostenaren beste mezu nagusietako bat da lehengoratze aktiboa, berez, ez dela nahikoa. Transplanteek, mintegiek, populazio-indargarriek edo arrezife artifizialek zeregin garrantzitsua izan badezakete ere, haien eraginkortasuna murriztu egiten da degradazioa eragin zuten kausek jarraitzen dutenean. Itsas ekosistemak berreskuratzeko, giza presioak ezabatzen aurrera egin behar da aldi berean, hala nola arrantza-jarduera jakin batzuk, habitat sentikorretan ainguratzea, kutsadura edo hondakinen metaketa.

Ildo horretan, Ecologistas en Acción elkarteak azpimarratu du ondo kudeatutako itsas eremu babestuek – hau da, presioak ezabatzeko neurriak eta elkarlaneko gobernantza-esparruak barne hartzen dituzten kudeaketa-plan operatiboak dituztenek – baldintza bereziki onuragarriak eskain ditzaketela. Nolanahi ere, antolakuntzak ohartarazten du itsas lehengoratzea ez dela mugatu behar espazio horietara soilik.

Lucas Barrerok, txostenaren egilekideak, honako hau adierazi du: “Pilatutako esperientziak erakusten du, gainera, proiektu sendoenak gai direla tokiko eragileak lehen diseinu-faseetatik jarduketen exekuziora eta jarraipenera inplikatzeko. Komunitate zientifikoaren, administrazioen, arrantza-sektorearen eta gizarte-erakundeen arteko lankidetzak proiektuen kalitatea hobetzeaz gain, proiektuen jarraipena errazten du, eta emaitzei epe luzera eusteko behar den gizarte-babesa ematen du “.

Etorkizuneko Lehengoratze Plan Nazionalerako irakaspenak

Aztertutako proiektuetatik ateratako irakaspenen arabera, Ekologistak Martxan elkarteak uste du etorkizuneko Lehengoratze Plan Nazionala, Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioak Europako Batzordeari irailaren 1a baino lehen bidali behar diona, tresna egokia izan behar dela leheneratzeko ahaleginen jarraitutasuna bermatzeko finantzaketa-zikloetatik harago. Horretarako, ezinbestekoa izango da baliabide egonkorrak ziurtatzea, adierazle komunetan oinarritutako ebaluazio-sistemak garatzea eta jarduketen jarraipen zientifikoa indartzea, ekosistemen benetako berreskurapena ebaluatu ahal izateko moduko aldi luzeetan.

Gainera, erakunde ekologistak defendatzen du Planak modu irmoan jasotzea lehengoratze pasiboa, itsas inguruneari eragiten dioten presioak modu eraginkorrean murriztuz; itsas eremu babestuen kudeaketa indartzea; baliabideak itsas mugapeen artean modu orekatuan banatuko direla bermatzea; eta gobernantza-mekanismo garden eta parte-hartzaileak ezartzea, kostaldeko komunitateak erabakiak hartzen inplikatu ahal izateko.

Era berean, ezinbestekotzat jotzen du klima-aldaketara egokitzeak lehengoratze-jarduera guztiak zeharkatzea eta ikaskuntza kolektiboko kultura sustatzea, porrotak eta mugak ere dokumentatuta eta partekatuta egon daitezen.

LIFE ECOREST, itsas lehengoratzerako erreferentzia

Aztertutako proiektuen artean, LIFE ECOREST nabarmentzen da Mediterraneo mendebaldean orain arte garatutako esperientzia aurreratu eta inspiratzaileetako bat dela. Proiektua Kataluniako kostaldeen aurrean garatu da, eta koraligeno-komunitateak eta habitat bentoniko sakonak modu aktiboan lehengoratzea eta ekosistema horiei eragiten dieten presioak murrizteko jarduketak konbinatzen ditu. Gainera, arrantza-sektoreak zuzenean parte hartzen du arrantzarako lehentasunezko eta debekatutako eremuak identifikatzen eta ezartzen, ustekabean harrapatutako organismoak berreskuratzen eta emaitzen jarraipena egiten.

Arrantza-sektorearen inplikazio aktiboa esperientzia honen elementu nabarmenetako bat da. Ustekabean harrapatutako gorgoniak, koralak eta belakiak berreskuratzen lagundu duenez, itsas kontserbazioak eta arrantza-jarduerak ekosistemen egoera hobetzeko eta itsas baliabideen jasangarritasuna indartzeko gai diren aliantzak eraiki ditzakete.

Ecologistas en Acción taldeak nabarmendu du LIFE ECOREST erreferentzia baliotsua dela etorkizuneko Lehengoratze Plan Nazionalerako eta itsas ekosistemak benetan eta modu iraunkorrean berreskuratzeko bidean aurrera egiteko, lehengoratze aktibo eta pasiboaren, epe luzeko jarraipenaren eta elkarlaneko gobernantzaren konbinazioa dela eta.

Marta García Pallarések, txostenaren egilekideak, honako hau erantsi du: “LIFE ECOREST koralgentzia sakona lehengoratzeko hamarkada bat baino gehiagoko lan-ibilbidearen parte da, eta jarraitutasun horri esker, ezagutza zientifikoa metatu, metodologiak hobetu eta emaitzak ebaluatu ahal izan dira, itsas ekosistemak berreskuratzeko erritmoekin bat datozen denbora-eskaletan”.

Duela gutxi, Ecologistas en Acción elkarteak zientzialariek eta arrantza-sektoreak elkarrekin egindako lan hori dokumentatu du, proiektuarekin batera egindako argazki-erreportaje baten bidez.

LIFE Ecorest argazki-erreportaje maketatua eta argazki-karpeta.

 

La entrada Itsaso Biziak: Ecologistas en Acción taldeak estatu espainiarreko itsas ekosistemak leheneratzeko gakoak identifikatu ditu aparece primero en Ecologistas en Acción.

• Espainiako Estatua Biodibertsitateari buruzko 17. COPen ebaluatuko da, eta bertan aurkezten du nazioarteko akordioen betetze-mailari buruzko Biodibertsitateari buruzko 7. Txosten Nazionala.
• 2010eko eta 2020ko porroten ondoren, borondate politikorik ez izateagatik biodibertsitatearen galera gelditzea lortu ez zenean, Ecologistas en Acción taldeak uste du Espainiako Gobernuak betebehar morala eta legezkoa duela Biodibertsitatearen Munduko Esparruaren aplikazio handinahi baten buru izateko.
• Erakunde ekologistak txosten bat argitaratu du dokumentua aztertzeko eta Natura Ondarearen eta Biodibertsitatearen Estatuko Plan Estrategikoaren aplikazio-egoera ebaluatzeko, Biodibertsitatearen Munduko Esparrua Estatuko politiketara eramateko tresna gisa.
• Erakunde ekologistak aurrerapenak onartzen ditu, baina 2030ean biodibertsitatearen galera gelditzeko helburua arriskuan jartzen duten gabezia larriak aipatzen ditu, planaren mugaegunerako epearen erdian dagoenean.

2030erako Natura Ondarearen eta Biodibertsitatearen Estatuko Plan Estrategikoa (PEEPNB) Espainiako Gobernuak 2022an onartutako dokumentua da, Estatuko politika publikoak 2030era arte bideratzeko, 2030erako Biodibertsitatearen Europako Estrategia eta Kunming-Montrealgo Biodibertsitatearen Munduko Esparrua betez. Dokumentu hori Aniztasun Biologikoari buruzko Nazio Batuen Hitzarmenak (CDB) onartu zuen 2022ko abenduan. Ekintza-ildoak ezartzen ditu Espainiako Estatuak Munduko Esparruaren 23 Xedeak kontuan har ditzan lortzeko eta 2030ean biodibertsitatearen galera gelditzea lortzeko. Ecologistas en Acción taldeak ohartarazi du PEEPNB dokumentua ez dela nahikoa helburu hori lortzeko; izan ere, Biodibertsitatearen Munduko Esparruaren 23 jomugetatik hiru baino ez daude behar bezala jasota bertan.

Dokumentu hori tresna eraginkorra den ala ez jakiteko diagnostiko ofiziala Armeniako Biodibertsitateari buruzko 17. Alderdien Konbentzioan (COP) egingo da. Aldez aurretik, gobernu nazionalek beren txosten nazionalak aurkeztu dizkiote CDBri, eta hori da azterketarako informazio-iturri nagusia. Munduko Esparruaren ezarpen-aldiaren erdian, Ecologistas en Acción taldeak uste du data hori funtsezkoa dela zehazteko munduko gobernuek biodibertsitatearen galera-krisian duten erantzukizuna serio hartzen ari diren ala ez. Espainiako Estatuak bere txosten nazionala erregistratu du, eta Ecologistas en Acción erakundeak eskuratu ahal izan du. Txosten horretan, PEEPNBaren aplikazioan egindako aurrerapenak eta Mundu Esparruaren betetze-adierazleekin duten lotura azaltzen dira.

Ecologistas en Acción taldeak ‘Evaluación del Plan Estratégico Estatal del Patrimonio Natural y la Biodiversidad a 2030’ txostena argitaratu du. Bertan, Biodibertsitateari buruzko 7. Txosten Nazionalaren atariko ebaluazioa egin du eta gabezia nabarmenenak identifikatu ditu. Jasotako aurrerapenek aurrerapen nabarmena erakusten dute, baina ez da nahikoa 2030ean biodibertsitatearen galera gelditzeko helburua lortzeko. Erakunde ekologistaren ustez, Biodibertsitateari buruzko Txosten Nazionala baikorregia da, eta ez du aurrerapen nahikorik onartzen Helburu Nazional banakatuetan. Gainerako Xede Nazionalei dagokienez, Biodibertsitateari buruzko 7. Txosten Nazionalak dio hiru lortu direla dagoeneko, eta gainerako 16ak “ondo bideratuta” daudela “helburua lortzeko”. Gainera, PEEPNBren Xede Nazionalen eta Biodibertsitatearen Munduko Esparruaren Jomugen arteko harremana ez da zuzena. Hori agerian geratzen da adierazleen kuantifikazioan, CBDk jomugen arrakasta neurtzeko onartutako irizpide objektiboak ezartzen baitituzte. PEEPNBan ez da lotura garbirik ezartzen Helburu Nazional bakoitzaren eta Biodibertsitatearen Munduko Markoaren Xede edo Xede egokiaren artean, eta Helmuga Nazionalean garatutako neurri edo aurrerapenekin zuzenean lotuta ez dauden adierazleak sartzera iristen da.

Egoera honen erantzukizuna politikoa da. Ecologistas en Acción taldeko bozeramaile Jesus Martín Hurtadoren hitzetan: “Une historiko honetan inoiz baino informazio gehiago daukagu biodibertsitatearen krisiaren irismenari eta haren ondorioei buruz, ez bakarrik naturari buruz, baizik eta gure gizartea, ekonomia eta ongizatea oinarri dituen funtsezko substratu gisa. Une honetan, 2020an Aichiren Jomugek eta aurreko Biodibertsitatearen Munduko Estrategiak borondate politikorik ez izateagatik porrot egin ondoren, Espainiako Gobernuak betebehar morala eta legala du nazioarteko itunik aurreratuenen (CDB eta Biodibertsitatearen Munduko Esparrua) aplikazio anbiziotsu bat gidatzeko, eta Espainiako gizartea naturarekin duen harremana sakonki irauliko lukeen eraldaketa baten bidean kokatzeko “.

La entrada Ecologistas en Acción taldeak ez ditu nahikotzat jo Espainiako Gobernuaren biodibertsitate-politikak aparece primero en Ecologistas en Acción.

Bi erakundeek Auzitegi Nazionalean errekurritu dute Ingurumenaren Konferentzia Sektorialak ekainaren 22an onartutako erabakia, Galiziak, Gaztela eta Leonek, Asturiasek eta Kantabriak eskatuta, nahiz eta Ministerioa bera aurka egon eta irizpide zientifikoa izan. Erabaki horrek ateak ireki dizkio zientziak eskatutako gutxieneko bideragarritasunik gabe jarraitzen duen espezie baten ehiza areagotzeari.

Ecologistas en Acción taldeak eta Fondo para la Protección del Lobo Ibérico elkarteak errekurtsoa aurkeztu dute gaur Auzitegi Nazionalean Ingurumeneko Konferentzia Sektorialaren ekainaren 22ko Erabakiaren aurka. Erabaki horrek “aldeko” jo zuen otso iberiarraren (Canis lupus) kontserbazio-egoera Atlantikoko eta Mediterraneoko eskualde biogeografikoetan. Galiziak, Gaztela eta Leonek, Asturiasek eta Kantabriak proposatuta onartu zen akordioa, Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioaren kontrako botoarekin.

“Ministerioaren txosten teknikoak berak aitortzen du lau autonomia erkidego horiek ezarritako fitxak ‘ez duela justifikazio zientifikorik’. Ez gaude desadostasun tekniko legitimo baten aurrean, ebidentzia zientifikoari buruzko gehiengo politiko baten inposaketaren aurrean baizik. Espezie bat babestuta ez egotea ezin da boto autonomikoen kolpetik erabaki, datuekin baizik “, adierazi du Theo Oberhuber Ecologistas en Acción taldeko bozeramaileak.

“Autonomia-erkidegoen jarrera horren atzean, legezko estaldura duten otsoak hiltzeko asmoa dago. 2025etik 2026ra bitartean, Kantabriak bere planak markatutakoak baino otso gehiago hil zituen, eta Asturiasek dozenaka ale eraitsi zituen, tartean eme umedunak eta txakurkumeak. Gaur bertan, Asturiasek “kudeaketa plana” argitaratu du, dekretu bidez blindatu nahi duten deuseztapen estrategia “, adierazi du Ernesto Díaz Iberiar Otsoa Babesteko Funtsaren bozeramaileak.

Iberiar otsoa funtsezko espeziea da penintsulako ekosistemen orekarako, basa-ungulatuen populazioak erregulatzen dituelako eta behi-tuberkulosia bezalako gaixotasunak kontrolatzen laguntzen duelako. Hala eta guztiz ere, nazioarteko komunitate zientifikoak epe luzera bideragarritasun genetikoa bermatzeko beharrezkotzat jotzen dituen 500 ugalketa-unitateetatik urrun jarraitzen du bertako biztanleriak — 333 talde, gutxi gorabehera —. Bere banaketa-eremu historikoaren zati handi bat berreskuratu gabe dago, eta Sierra Morenako biztanleria, mendebaldeko Europako hegoaldekoena, duela hamarkada eskas bat desagertu zen. Lurralde-hedapen hori gabe, erakundeek ohartarazi dute “kontserbazio-egoera ona” deklaratzea ez dela zuhurra.

“Auzitegi Gorenak berak eta Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak argi utzi dute ezin dela espezie bat erauzteko baimenik eman kontserbazio-egoera txarra den bitartean. Sei urteko txosten hau Bruselara bidaltzen bada, ebidentzia zientifiko onenaren aurka, otsoaren ehizaren aurkako oztopo legal bakar hori desagertu egiten da gauetik goizera. “, adierazi dute Jaime Doreste Hernández eta Sara González Merinerok, errekurtsoa aurkeztu duten erakundeetako abokatuek.

“Otsoak hiltzea besterik ez denari” populazio-kontrolak “deitzen dioten desinformazio-estrategien aurrean, gizarte zibilak eskura dituen lege-tresna guztiak erabiltzen jarraitu behar du. Auzitegiek erakutsi dute, beste behin ere, azken dikea direla zientziak babesten ez dituen erabakien aurrean “, gaineratu du Oberhuberrek.

“Auzitegietan jarraituko dugu behar adina aldiz. Hori zor diogu mendeetan jazarritako espezie bati, eta azkenean, oso lotsati, kentzen dugunaren zati bat bakarrik berreskuratzen hasi zen “, amaitu du Ernesto Diazek.

La entrada Ecologistas en Acción taldeak eta Fondo lobo elkarteak auzitegietan aurkaratu dute otso iberikoaren kontserbazio-egoera “aldekoa” dela adierazten duen txostena aparece primero en Ecologistas en Acción.

• 2026ko lehen seihilekoko datu ofizialak argitaratu ondoren, eta sute-boladaren erdian, Ecologistas en Acción taldeak administrazioei eskatzen die hobetu dezatela giza jatorriko ignizioen prebentzioa.
• Ecologistas en Acción taldeak uste du neurri hori ezinbestekoa dela hondamendi horiek eta haien ingurumen- eta gizarte- eta ekonomia-ondorio larriak murrizteko.
• Erakunde ekologistak, halaber, herritarren elkarlanerako eta sentsibilizazio kanpaina gehiago egiteko deia egiten du.

Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioaren datuek, autonomia-erkidegoetakoek eta Babes Zibileko Idazkaritza Nagusiarenek erakusten dute aurten eta aurrekoetan eragin txikia dutela jatorri naturaleko suteek, eta giza jatorriko suteek ere eragin handia dutela, kasuen % 90 gaindituta.

Behin sute-kanpaina hasita, 10 sute handi baino gehiagorekin eta Espainian erretako 55.000 hektareak gaindituta, Ecologistas en Acción taldeak uste du ez dela unea eztabaidatzeko hartu diren prebentzio-neurriak egokiak ziren ala ez. Iristear dagoenerako batere lausengarria ez den egoera batean gerta daitezkeen gizarte- eta ingurumen-inpaktuak mugatzea da garrantzitsuena. Helburu hori epe laburrean modu bakarrean lor daiteke: natura-ingurunea gehiago babestuz eta zainduz, gizarte osoa kontzientziatuz, arrisku-jokabideak eragotziko dituzten neurri uniformeak ezarriz, eta suak eragiten dituzten doluzko edo arduragabekeriazko jokabideak eragotziko dituzten ikerketa eta zigor hobeak ezarriz.

Suteetako asko, bereziki, sute handiak ere, jatorriz saihestu daitezke, ignizioen kausak behar bezala eteten badira. Hala ere, landarediaren egoeran jartzen da arreta maiz, gertatzen denaren erruduna landaredia izango balitz bezala, edo epe luzerako politikak eta adostasunak eskatzen dituzten neurrietan, gaur egun lortzen oso zailak direnak.

Azken adibideak oso esanguratsuak dira. Gironako Bisbal d ‘Empordàn, badirudi sutearen jatorria erradial baten zuhurtziagabekeriazko erabileran dagoela, errepide batean seinale bat jartzen zen bitartean. Ejea de los Caballeros, Tamarite edo La Fuevako suteetan, Aragoiko Komunitatean, uzta biltzeko makinen lanak izan zitezkeen kausa. Oseja de Sajambren, Leongo probintzian, Europako Mendietako Parke Nazionalari erasaten dion sua nahita piztu zen. Horren ondorioz, maiatzaren amaieran Doñanako Parke Nazionalari (Almonte, Huelva probintzia) eragin ziona ere ikertzen ari dira. Joan den apirilean, Losar de la Verak Caceresen egin zuenaren jatorria nekazaritza edo abeltzaintza erretzea izan zitekeen. Toledoko udalerrian sute bat izan da maiatzean, tiro-eremu batean egindako maniobren ondorioz.

Egoera horretan, tamalgarriak dira Ingurumeneko eta Hirigintzako Fiskaltza Koordinatzaileak berriki emandako datuak; izan ere, 2025ean, urte horretan ia 2.600 sute eta 5.600 sute izan ziren, eta ingurumen-arloko 1.478 salaketa penaletatik 117 baino ez baso-suteengatik. Eta iaz izan ziren 1.036 kondenetatik 86 bakarrik izan zirela baso-suteengatik. Horri gehitu behar zaio autonomia-erkidegoek ia ez dituztela administrazio-bidean zigortzen garrantzi penalik gabeko jokabide arduragabeak.

Bestalde, etsigarria da, halaber, administrazioek urtetik urtera gero eta indar handiagoz laguntzea nahasmen-giro batean, arrisku-egoerak arautzeari dagokionez. Askotan, herritarrek ez dute argi izaten gai horri dagokionez zer dagoen baimenduta edo zer ez. Are gehiago, gero eta permisibitate handiagoa dago eta ez dago kontrolik abeltzaintza- edo nekazaritza-erreketak egiteko, piroteknia erabiltzeko edo suteak prebenitzeko. Gobernu autonomiko askotan ezarri den negazionismo klimatikoak eta edozein hondamendi motaren aurreko interes alderdikoiak laxotasun hori berrelikatzen dute.

Bestalde, etsigarria da, halaber, administrazioek urtetik urtera gero eta indar handiagoz laguntzea nahasmen-giro batean, arrisku-egoerak arautzeari dagokionez. Askotan, herritarrek ez dute argi izaten gai horri dagokionez zer dagoen baimenduta edo zer ez. Are gehiago, eragindako suteen prebentzioan, gakoa da landa-inguruneko zaintza hobetzea urte osoan, eta laguntza ematea delituak jazartzen dituen egitura administratibo eta judizialari. Zabarkeriak saihesteko, arau-oinarria harmonizatu behar da. Estatuko Mendiei buruzko 43/2003 Legean oso modu ahulean tratatzen dira, eta oso desberdinak dira eta autonomia-erkidegoetako araudietan eta planetan korapilatuta daude.

Ecologistas en Acción taldeak uste du hobetzeko tarte handia dagoela gizartearen kontzientziazioan eta zigortzeko moduko jokabideen gaitzespenean, eta bide hori, suteen prebentzioan kontuan hartu behar den bakarra ez izanik, hainbat neurri eraginkortasunez ezarrita fruituak ematera deituta egongo litzatekeela.

Besteak beste, honako hauek erreklamatzen dira:

• Ustekabeko suteak prebenitzeko sentsibilizazio-kanpainak areagotzea, behar bezala hornituta. Bereziki kontuan hartuko da ignizioak saihesten gehien lagun dezakeen sektore bakoitza.
• Ingurune naturalean edo ingurune naturalera heda daitekeen egoeran sua, piroteknia edo bitarteko mekanikoak erabiltzeko debeku zehatza.
• Tokian tokiko zaintza- eta ikerketa-taldeak handitzea, eta ingurumen- eta baso-agenteen eta ingurumen-gaietan diharduten segurtasun-kidego eta -indarren hornidura handitzea.
• Mendiei buruzko 43/2003 Legea hobetzea, arrisku-egoerak modu murriztaileagoan arautu ditzan eta suteei aurrea hartzeko araudia eta plan autonomikoak alderdi horretan gehiago harmonizatzera behartu dezan.
• Bide penala eta administratiboa arintzea, suteak saihesteko ezarritako zehapen-araubideak modu eraginkorragoan aplika daitezen.

La entrada Arreta giza jatorriko ignizioak saihesten jartzeko unea da aparece primero en Ecologistas en Acción.

Legezko betebeharra bete gabe, Asturias, Kantabria, Galizia eta Euskal Autonomia Erkidegoko gobernuek ez diete herritarrei abisatu  kutsadurak osasunerako duen arriskuaz. 

Bero-bolada handia ari da eragiten Kantauri itsasoko ertza osoan, Galiziatik Euskal Autonomia Erkidegora, Asturiastik eta Kantabriatik igarota, eta, horrekin batera, A Coruña, Gijón, Oviedo, Santander, Torrelavega, Bilbo eta Pasaiako (Donostialdea) hiri-eremuetako motordun trafiko handiak eta industria- eta portu-jarduerak ozono-mailak igo egin dituzte aipatutako autonomia-erkidegoen barruan; izan ere, airearen kalitatea txarra izan da, eta duela gutxi arte ez zen ohikoa izan.

Atzo, astelehena, arratsaldean, biztanleei informazioa emateko atalasea (araudiak ezarritakoa) ordubetean neurtutako 180 mikrogramo ozono gainditu ziren metro kubiko aire bakoitzeko. Gainditze horiek Galiziako Magdalena (3) eta Mourence estazioetan gertatu ziren, hurrenez hurren A Coruña eta Lugoko barnealdean; Asturiasko itsasertzeko Niembro estazioetan eta Olloniego (2) eta Sama (2) barnealdeetan; Kantabriako Corrales de Buelna eta Zapatón parkean (3), Torrelavega eskualdean; eta Gipuzkoako Andoain estazioan, Donostiako hegoaldean. 

Kutsadura handiena Asturiasko Olloniego estazioan erregistratu zen, Oviedotik hurbil, non 230 ozono-mikrogramo lortu baitziren aireko metro kubiko bakoitzeko, 14:00ak eta 15:00ak bitartean, legezko alerta-mugatik oso hurbil (aireko metro kubiko bakoitzeko 240 mikrogramo ozono). Kantauri isurialdean, oro har, osasuna babesteko helburu-balioa gainditzen da. Araudiak ezartzen du airearen metro kubiko bakoitzeko 120 mikrogramo ozono behar direla muga hori gainditzeko, zortzi ordu jarraian, batez beste.

Ozonoa sortzeko joera txikia duten klima-baldintzengatik (eguzki-erradiazio baxua eta eurite handiak), ezohiko kutsadura-gertakari bat da Espainiako iparraldean, penintsulako erdialdeko, hegoaldeko eta ekialdeko eskualde mediterraneoetan (Andaluzia, Katalunia edo Madril) ohikoagoa, eta joan den astean eta atzo informazio-atalasea gainditu zuten, Bartzelonan, Madrilen edo Sevillan. Hala, klima-aldaketa ozono-gertakariak eragiten ari da, lehen ezezagunak ziren arren, eta bero-bolada oso kaltegarriak larriagotzen ari dira.

Ozonorako ezarritako informazio-atalasea gainditzea aurreikusten denez, aire zabalean lan-jarduerak eta gorputz- eta kirol-jarduerak egiten ari diren pertsonei eta kutsadura atmosferikoarekiko sentikorrenak diren biztanleei (haurrak, adinekoak, haurdun dauden emakumeak edo bihotz- eta arnas-gaixotasun kronikoak dituzten pertsonak) jakinarazi behar diete egunaren erdiko orduetan eta arratsaldeetan babestu behar direla, eta ahalegin fisiko oro eta aire zabaleko ariketak saihestu behar dituztela. Kutsaduraren bilakaeraren aurreikuspenari, eraginpeko eremuei eta gertakariaren iraupenari buruzko informazioa ere eman behar dute.

Hala ere, Asturiasko, Kantabriako, Galiziako eta Euskal Autonomia Erkidegoko gobernuek ez diete horren berri eman biztanleei behar besteko aurrerapenaz, eragindako pertsonei harrera egingo dietela bermatzeko bideak erabiliz, hala nola komunikabide publikoak eta pribatuak. Eskuragarri dagoen informazioa gobernuen webguneetako ohiko abisuetara mugatzen da. Horiek inguruabar horren berri ematen dute a posteriori, eta hurrengo egunetan errepikatzea aurreikusten dute, tenperatura altuek eta eguzki-erradiazio altuak irauten duten bitartean.

Ez da lehen aldia Asturiasko Printzerriak, Kantabriako Gobernuak, Galiziako Xuntak eta Eusko Jaurlaritzak ozonoak kutsatutako herritarrei informazioa emateko legezko betebeharra urratzen dutela. Gainera, administrazio horiek ez dituzte prebentzioz mugatu motordun trafikoa, ez eta aipatutako hiriguneetako industria-jarduera nagusiak ere, horiek baitira, egungo bero-boladaren erantzule nagusiak.

Ecologistas en Acción-Ekologistak Martxan taldearen iritziz, agintariek atmosferaren kutsadurari aurre egiteko duten interes eskasa errepikatzen da, urtero ehunka bizitza kostatzen baitira Kantauri isurialdean eta kalte larriak egiten baitzaizkie basoei eta laboreei, gobernuen erabateko pasibotasunaren aurrean. Jarrera arduragabea da, eta, horren aurrean, ozonoak eragindako kutsadurari aurre egiteko, epe laburreko ekintza-planak egitea eta aplikatzea eskatzen du erakunde ekologistak, trafikoari eta industriari buruzko berehalako neurriak hartuta.

Ozono troposferikoa, ozono “txarra” ere deritzona, estratosferaren kontrakoa izateagatik, bigarren mailako kutsatzailea da, autoek eta zenbait industriek, eguzki-erradiazioa dagoenean, isurtzen duten nitrogeno dioxidoaren eta hidrokarburoen arteko erreakzioak sortua. Arnastuz gero, begiak eta goiko arnasbideak narritatzen ditu, biriken funtzioa murrizten du, arnas gaixotasun akutuak (asma, BGBK) izateko arriskua areagotzen du eta patologia kardiobaskularrak larriagotzen ditu.

Europako Ingurumen Agentziaren kalkuluen arabera, Espainiako estatuan 6.000 eta 7.000 heriotza goiztiar artean gertatzen dira urtero ozono-mailekiko esposizioaren ondorioz, hala nola egun horietan Asturiasen, Kantabrian, Galizian eta Euskal Autonomia Erkidegoan erregistratutako ozono-mailekiko esposizioaren ondorioz. Ozonoa, pertsonentzat ez ezik, landarediarentzat ere toxikoa da eta basoak kaltetzen ditu eta laboreen produktibitatea murrizten du.

La entrada Bero-boladak ozonoak eragindako kutsadura areagotzen du Kantauri isurialde osoan aparece primero en Ecologistas en Acción.

Nafarroako Gobernuak meatzaritzarekin lotutako lau ikerketa baimen eman dizkio Iberian Copper enpresari 2026an. Jarduera espekulatibo hutserako burtsan kotizatzen duen Australiako enpresa baten filiala da Iberian Copper. Hain zuzen ere, enpresa horrek jabetza esklusiboa izanen du Lizarraldeko hainbat herritako eta 3 fazeriatako kobreari dagozkion eskubideen gainean, 3 urtez, eta beste 3 urterako luzatzen ahalko du eskubideen jabetza esklusibo hori.

Iberian Copper enpresako bazkideek lotura dute Geoalcalirekin: Muga meatzea sustatu duen enpresarekin alegia. Gainera, Geoalcalik badu zerikusirik Koldo auziarekin eta ustelkeria politikoarekin ere.

Aipatutako lau baimen horietako hiru Lizarraldean daude, eta bestea, Zangozan. Lizarraldeko hiru proiektuek, Eslava, Etayo eta Solana, 31 herriri eta hainbat fazeriari eragiten diete, eta 22.000 hektarea hartzen dituzte orotara.

Irregulartasun ugari daude bai proiektuetan eta bai haien tramitazioan, eta ez dute legea betetzen. Inposatu egin dituzte proiektuak, apenas informaziorik eman gabe; ez dute garden jokatu, eta herritarrei ez diete modurik eman erabakietan parte hartzeko. Hona hemen zenbait adibide:

• Ez dute modu publikoan jakinarazi zer herritan eta zer lursailetan eginen dituzten lanak eta zundaketak.
• Ez dute jakinarazi norenak diren aldi baterako desjabetuko dituzten lurrak.
• Iruzur egin, eta hiru proiektutan banatu dute egitasmoa, Muga meatzean egin zuten bezala: horrexegatik dago geldirik proiektu hura, Auzitegi Nagusiak hala aginduta.

Horiek horrela, Ekologistak Martxan taldeak errekurtsoa jarri die lau baimenei, eta Nafarroako Gobernuak noiz ebatziko zain daude.

Nolanahi ere, enpresa hasia da lanean, Sorladan, Udalaren baimenarekin. Onartutako baimenek eta legeak berak ezarritakoaren arabera, proiektuan adierazitako tokietan baino ezin dira egin lan horiek, betiere laborantza lur gisa sailkatuta badaude; baina Udalak baimendu dituen lanak proiektuan adierazita ez dauden lursail batzuetan egin dituzte, eta inguru horretako lurrak ez dira laborantza lurrak, baso lurzorua baizik. Gainera, herri lurrak dira, eta ez dago inon jasoa Nafarroako Gobernuko Herri-Lurren Atalak horretarako baimenik eman izana. Hori gutxi balitz bezala, babestutako lurrak dira, Europar Batasuneko Habitat Zuzentarauak Lehentasunezko Habitat Natural izendatuak baititu inguru horiek.

Ekologistak Martxan taldeak salaketa jarri du ekintza horien aurka, eta eskatu du dagozkion ikerketak eta eginbideak egin daitezela.

Mehatxua egia bihurtzen hasia da, eta horri aurre egiteko, kaltetautako herrietako bizilagunak elkartu, eta LURGORRI sortu dugu, Meatzaritzaren Aurkako Lizarraldeko Plataforma. Oteitza, Lizarra, Iturriaga, Esprontzeda, Arroitz, Urantzia, Sorlada… Herri anitz daude arriskuan, eta plataformaren helburu nagusia da eskualdea, baliabide naturalak eta herrietako bizia babestu eta defendatzea. Elkar hartuta eginen diegu aurre espekulatzaileei; bizitzarako ezinbestekoak diren baliabideak suntsituz aberastu nahi dute, hala nola lurra eta ura, eta kutsadura eta hondakinak utzi ordainetan: aurrean izanen gaituzte, bada.

Izan ere, meatzaritzak kalte larriak eragiten ditu ingurumenean, gizartean, ekonomian, demografian eta inguruko izaki bizidunen osasunean, eta onartezina da hori. Horregatik, Lurgorri plataformarekin bat egitera gonbidatu nahi zaituztegu, Iberian Copper multinazionalari eta bidea errazten diotenei argi eta ozen esateko aurre eginen diegula azkeneraino: lurra defendatuko dugu.

Bestalde, bai udalei eta bai lur jabe pribatuei eskatu nahi diegu ez ditzatela sinetsi enpresaren gezurrak, eta ez diezaiotela lanerako baimenik eman. Izan ere, ikerketa baimenekin lotutako lanak lehen pausoa dira Lizarraldean kobre meatzaritza ezartzeko bidean. Orain egin behar zaie aurre beraz, gero beranduegi izanen baita. Inork susmoa badu lanean hasi direla, edo ezer susmagarririk ikusten badu, Lurgorri plataformari jakinarazteko eskatu nahi dugu. Esan bezala, mehatxua oso larria da, eta egia bihurtzen hasia da.

Kobrea ez da oso ugaria, eta mineral estraegikoa da, ezinbestekoa baita eskualde osoan hedatzen ari diren gainerako makroproiektu energetikoak gauzatu ahal izateko. Mineral kantitate handiak kontsumitzea ekarriko dute makroproiektu horiek, lurrarekin bateraezina den eta egungo krisi ekologiko eta soziala are gehiago larriagotzen duen garapen ereduari jarraikiz.

Herri batean egiten denak eragina izanen du gainerako herrietan ere; beraz, elkar hartu eta ozen aldarrika dezagun: Lurraren defentsan, Lizarraldea ez dago salgai!

2026ko uztailaren 3a.

LURGORRI-Meatzerik Ez plataforma

La entrada LURGORRI-Meatzerik Ez plataforma: Lurraren defentsan, Lizarraldea ez dago salgai! aparece primero en Ecologistas en Acción.

• Las Banderas Negras en la costa vizcaína se clavan en los terrenos de la antigua central nuclear de Lemoiz y en el humedal de Lamiako.
• En Gipuzkoa, la organización ecologista coloca su distintivo negro en la piscifactoría abandonada de la cala Agiti y el humedal de Motondo en Orio.

Como todos los años, Ecologistas en Acción publica su informe Banderas Negras 2026 con el fin de dar a conocer los casos más significativos de contaminación y mala gestión ambiental del litoral. Cada provincia o ciudad autónoma con litoral opta a dos banderas negras, una por mala gestión y otra por contaminación, con un total de 48 en todo el estado. Tras seguir atentamente la actividad de empresas y administraciones a lo largo del litoral vasco, Ekologistak Martxan presenta sus cuatro Banderas Negras.

Este año se identifican problemas recurrentes como la regresión de playas, la destrucción de humedales y sistemas dunares, la contaminación marina, la pérdida de biodiversidad o el aumento de la vulnerabilidad frente a temporales e inundaciones. Como novedad, la organización ecologista, bajo el convencimiento de que hay que trabajar por futuros deseables y un planeta habitable, en esta edición ha puesto el acento en las soluciones y ha explicado cómo la restauración ecológica de algunos puntos detectados puede contribuir a que se revierta la situación de degradación.

Bizkaia: de la macropiscifactoría en Lemoiz a la desprotección de la Marisma de Lamiako

Comenzando el recorrido por la costa vizcaína, la Bandera Negra por contaminación recae en el nuevo proyecto de “restauración” de la antigua central nuclear de Lemoiz, en la cala de Basorda, impulsado por el Lehendakari Pradales. Este proyecto, presentado recientemente, pretende implantar una enorme piscifactoría con un parking de 200 plazas y 15.000 metros cuadrados. En un principio, el Ejecutivo Vasco tendría que hacer una inversión de 60 millones de euros para renovar las deterioradas paredes de la central. Se espera que las obras empiecen en 2027 y se extiendan hasta 2030. La empresa se llamará “Aquacria Basordas” y estará integrada por Sea Eight y el Gobierno Vasco. Sea Eight es una empresa propiedad del fondo de inversión Atlitan, que a su vez es proveedora de Mercadona, con otras 4 granjas piscícolas, 2 en Portugal y otras 2 en España. La de Lemoiz equivaldría a las otras 4 juntas y además prevén que sea la mayor de Europa. La acuicultura, aunque nos la presentan como inocua, genera muchos problemas. Son macrogranjas en el mar y tienen todos los problemas derivados de una producción industrial masiva, como el uso masivo de nutrientes y sustancias químicas, antibióticos, alguicidas, desinfectantes e insecticidas.

Ekologistak Martxan  propone que se descarte el proyecto de construcción de la macro piscifactoría propuesto y que desde la Diputación Foral de Bizkaia y el Gobierno Vasco se redacte, y se implemente, un proyecto de restauración y recuperación ambiental de toda la cala de Basorda, con la intención de desmantelar definitivamente la central nuclear de Lemoiz, y devolver la cala a su estado natural original.

De Lemoiz viajamos a Lamiako. Se otorga la Bandera Negra por Mala Gestión al ayuntamiento de Leioa y al proyecto de construcción de edificios en la zona de la marisma de Lamiako. Se le concede de nuevo esta bandera negra a este proyecto en un último intento de hacer entender a las autoridades locales la importancia de la recuperación de dicho humedal para las generaciones actuales y futuras. Según el proyecto aprobado en noviembre de 2020 la marisma quedaría reducida a un tercio de los terrenos posibles, otro tercio para edificaciones y otro más para construir un parque más de los muchos que ya tiene Leioa. A su vez, la antigua zona intermareal se dividiría en 2 zonas pequeñas, dando lugar a un parque con algunos árboles sueltos en la zona y una pequeña marisma tocando con la ría.

Como solución, se propone que el Ayuntamiento de Leioa escuche a los vecinos y organizaciones sociales y modifique el proyecto propuesto, no construya las casas ni el parque actualmente propuestos y dedique todo el espacio a la restauración de la marisma en toda su extensión.

Gipuzkoa: los inaplazables proyectos de restauración de la Cala Agiti y el humedal de Motondo

La Bandera Negra 2026 por contaminación de la costa gipuzkoana viaja este año a Orio por la no restauración del humedal de Motondo. Motondo constituye una de las zonas más extensas de la ría del Oria con mayor posibilidad de recuperación. Por su parte, la ría es uno de los estuarios más extensos de la Comunidad Autónoma del País Vasco (CAPV), con un alto valor faunístico y florístico y con una función importante como lugar de reposo y alimentación de aves, y como área de invernada. Las “Vegas y marismas del Cerrado de Motondo” constituyen un entorno de un gran valor natural que se ha degradado por la actividad humana y la dejadez administrativa. Motondo es una superficie supramareal elevada artificialmente, en la que subsisten canales de drenaje de antiguas parcelas cultivadas, áreas rellenadas con arenas, tierras, escombros o residuos industriales. Motondo fue desecado, aislado de la dinámica mareal y elevado artificialmente mediante diques, escolleras y rellenos. Allí donde hubo un humedal estuarino funcional, con intercambio mareal y vegetación halófila, quedó un espacio roto, empobrecido y parcialmente transformado en prados y rellenos. Durante décadas ha recibido tierras, escombros y otros residuos, generando un entorno con suelos potencialmente contaminados.

Para la restauración de Motondo se deberían llevar a cabo una serie de acciones como   garantizar y mantener el régimen hidrológico natural del estuario y su dinámica o conservar activamente los hábitats y las poblaciones de fauna y flora dentro del sistema y proteger los mejor representados. Además, se debe aumentar su superficie y mejorar su funcionalidad. controlando el uso recreativo y la presión urbana.

La Bandera Negra por Mala Gestión en la costa guipuzcoana ha sido concedida al Gobierno Vasco por su mala gestión de la piscifactoría abandonada de la cala Agiti, en las faldas del monte Mendizorrotz (Igeldo), un enclave de alto valor ambiental que lleva más de 20 años en desuso sin un plan de restauración. Las instalaciones, construidas en 1989 y cerradas en 2006, ocupan una amplia superficie en la costa y han generado un deterioro paisajístico reconocido incluso por la propia empresa responsable. La administración vasca se escuda en un problema competencial pero, paralelamente, impulsando y facilitando el desarrollo de proyectos industriales en el mismo enclave.

Se debe proceder a su renaturalización tal y como se aprobó por unanimidad en el Pleno del Ayuntamiento de Donostia el día 29 de mayo de 2025. Tal como se señala en las actas del pleno “se insta al Gobierno Vasco a iniciar cuanto antes los trámites para la restauración ambiental de la cala Agiti.” Paralelamente, habría que reclamar a la empresa titular de la piscifactoría (Culmanor S.A.) el cumplimiento de las medidas de restauración que le sean legalmente exigibles.

 

• Informe completo (castellano):  Banderas Negras 2026
• Mapa interactivo Banderas negras 2026
• Tabla 1. Banderas negras 2026 por su tipología
• Tabla 2. Banderas negras 2026 con propuestas de restauración
• Audios
• Vídeos e imágenes recurso

 

La entrada De piscifactorías y humedales: las renaturalizaciones pendientes se llevan las Banderas Negras del 2026 aparece primero en Ecologistas en Acción.

• Bizkaiko kostaldeko Bandera Beltzak Lemoizko zentral nuklear zaharraren lurretan eta Lamiakoko hezegunean iltzatzen dira.
• Gipuzkoan, erakunde ekologistak bere ikurra beltza jarri du Agiti kalako arrain-haztegi abandonatuan eta Orioko Motondo hezegunean.

Urtero bezala, Ecologistas en Acción taldeak Banderas Negras 2026 txostena argitaratu du, itsasertzeko kutsadura eta ingurumen-kudeaketa txarraren kasu esanguratsuenak ezagutarazteko. Kostaldea duen probintzia edo hiri autonomo bakoitzak bi bandera beltz lortzeko aukera du, bat kudeaketa txarragatik eta bestea kutsaduragatik, guztira 48 izanik estatu osoan. Euskal kostaldean zehar enpresen eta administrazioen jarduera arretaz jarraitu ondoren, Ekologistak Martxan-ek bere lau Bandera Beltzak aurkeztu ditu.

Aurten behin eta berriz agertzen diren arazoak identifikatu dira, hala nola hondartzen atzerakada, hezeguneen eta duna-sistemen suntsipena, itsasoko kutsadura, biodibertsitatearen galera edo denboraleen eta uholdeen aurreko kalteberatasuna areagotzea. Berritasun gisa, erakunde ekologistak, etorkizun desiragarrien eta planeta bizigarri baten alde lan egin behar dela sinetsita, irtenbideetan jarri du arreta, eta detektatutako puntu batzuen leheneratze ekologikoak degradazio-egoera lehengoratzen nola lagun dezakeen azaldu du.

Bizkaia: Lemoizko makropiszifaktoriatik Lamiakoko paduraren babesgabetasunera

Bizkaiko kostaldeko ibilbidea hasita, kutsaduragatiko Bandera Beltza Lemoizko zentral nuklear zaharra “lehengoratzeko” proiektu berriari dagokio, Basordako kalan, Pradales lehendakariak bultzatuta. Duela gutxi aurkeztutako proiektu honek arrain-haztegi erraldoi bat ezarri nahi du, 200 plaza eta 15.000 metro koadroko aparkaleku batekin. Hasiera batean, Eusko Jaurlaritzak 60 milioi euroko inbertsioa egin beharko luke zentralaren horma hondatuak berritzeko. Lanak 2027an hastea eta 2030era arte luzatzea espero da. Enpresak “Aquacria Basordas” izena izango du, eta Sea Eightek eta Eusko Jaurlaritzak osatuko dute. Sea Eight Atlitan inbertsio-funtsaren jabetzakoa da, eta, aldi berean, Mercadonaren hornitzailea da, beste 4 arrain-haztegirekin, 2 Portugalen eta beste 2 Espainian. Lemoizkoa beste 4en parekoa izango litzateke, eta, gainera, Europako handiena izatea aurreikusten dute. Akuikulturak, kaltegabetzat jotzen badute ere, arazo asko sortzen ditu. Itsasoan makrogranjak dira, eta industria-ekoizpen masibo baten ondoriozko arazo guztiak dituzte, hala nola mantenugaiak eta substantzia kimikoak, antibiotikoak, aguizidak, desinfektatzaileak eta intsektizidak masiboki erabiltzea.

Ekologistak Martxan-ek eskatu du proposatutako arrain-haztegiaren makroa eraikitzeko proiektua baztertzea, eta Bizkaiko Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak Basordako kala osoa lehengoratzeko eta lehengoratzeko proiektu bat idaztea eta ezartzea, Lemoizko zentral nuklearra behin betiko desegiteko eta kala jatorrizko egoera naturalera itzultzeko.

Lemoizetik Lamiakora goaz. Kudeaketa Txarragatiko Bandera Beltza ematen zaio Leioako Udalari eta Lamiakoko paduraren inguruan eraikinak eraikitzeko proiektuari. Proiektu honi bandera beltz hori ematen zaio berriro, tokiko agintariei hezegune hori berreskuratzeak egungo eta etorkizuneko belaunaldientzat duen garrantzia ulertarazteko azken ahaleginean. 2020ko azaroan onartutako proiektuaren arabera, padura lursail posibleen heren batera murriztuko litzateke, beste heren bat eraikinetarako eta beste bat Leioak dituen parke ugarietatik beste bat eraikitzeko. Era berean, marearteko zona zaharra 2 eremu txikitan banatuko litzateke, eta parke bat sortuko litzateke, inguruan zuhaitz solte batzuk eta itsasadarra ukitzen duen padura txiki bat dituena.

Irtenbide gisa, proposatzen da Leioako Udalak bizilagunei eta gizarte-erakundeei entzutea eta proposatutako proiektua aldatzea, gaur egun proposatutako etxeak eta parkea ez eraikitzea eta espazio guztia paduraren azalera osoa lehengoratzeko erabiltzea.

Gipuzkoa: Agiti kala eta Motondoko hezegunea lehengoratzeko proiektu atzeraezinak

Gipuzkoako kostaldearen kutsaduragatiko 2026ko Bandera Beltza Oriora joango da aurten, Motondoko hezegunea lehengoratu ez delako. Motondo Oriaren itsasadarreko eremu zabalenetako bat da, eta lehengoratzeko aukera handiena du. Bestalde, itsasadarra Euskal Autonomia Erkidegoko estuario zabalenetako bat da, fauna- eta flora-balio handikoa, eta funtzio garrantzitsua du hegaztiak atseden hartzeko eta elikatzeko leku gisa eta negua igarotzeko eremu gisa. “Motondoko Itxitako ibarrak eta padurak” balio natural handiko ingurunea dira, eta degradatu egin da giza jardueraren eta administrazioaren utzikeriaren ondorioz. Motondo artifizialki goratutako eremu supramareala da, non antzinako lursail landuen drainatze-kanalek, hondarrez betetako eremuek, lurrek, obra-hondakinek edo industria-hondakinek irauten duten. Motondo lehortua izan zen, marea-dinamikatik isolatua, eta artifizialki jasoa dikeen, harri-lubeten eta betelanen bidez. Estuarioko hezegune funtzional bat egon zen tokian, marea-trukea eta landaredi halofiloa zituena, eremu apurtu, pobretu eta zati batean belardi eta betegarri bihurtu zen. Hainbat hamarkadatan lurrak, obra-hondakinak eta bestelako hondakinak jaso ditu, eta kutsatuta egon daitezkeen lurzoruak sortu ditu.

Motondo lehengoratzeko, hainbat ekintza egin beharko lirateke, hala nola estuarioaren erregimen hidrologiko naturala eta haren dinamika bermatu eta mantentzea, habitat eta fauna- eta flora-populazioak sistemaren barruan aktiboki kontserbatzea eta hobekien ordezkatuta daudenak babestea. Gainera, azalera handitu eta funtzionaltasuna hobetu behar da, aisialdiko erabilera eta hiriko presioa kontrolatuz.

Gipuzkoako kostaldeko Kudeaketa Txarragatiko Bandera Beltza Eusko Jaurlaritzari eman zaio, Agiti kalako arrain-haztegi abandonatua gaizki kudeatzeagatik, Mendizorrotz mendiaren magalean (Igeldo). Ingurumen-balio handiko enklabea da, eta 20 urte baino gehiago daramatza erabiltzen ez dena, lehengoratze-planik gabe. 1989an eraikitako eta 2006an itxitako instalazioek azalera handia hartzen dute kostaldean, eta enpresa arduradunak berak ere onartutako paisaia-narriadura eragin dute. Euskal administrazioak eskumen-arazo bat du oinarri, baina, aldi berean, enklabe berean industria-proiektuen garapena sustatu eta errazten du.

Birnaturalizatu egin behar da, Donostiako Udalaren Osoko Bilkurak 2025eko maiatzaren 29an aho batez onartu zuen bezala. Osoko bilkuraren aktetan adierazten den bezala, “Eusko Jaurlaritzari eskatzen zaio lehenbailehen has ditzala Agiti kalaren ingurumena lehengoratzeko izapideak”. Aldi berean, arrain-haztegiaren enpresa titularrari (Culmanor SA) erreklamatu beharko litzaioke legez eska dakizkiokeen lehengoratze-neurriak betetzea.

 

• Txosten osoa (gasteleraz): Banderas negras 2026
• Euskadiko txostena (euskaraz): Bandera beltzad 2026
• ‘Banderas negras 2026’ mapa interaktiboa
• 1. taula. Bandera beltzak 2026 tipologiaren arabera
• 2. taula. Bandera beltzak 2026,lehengoratzeko proposamenekin batera
• Audioak
• Baliabideak: bideoak eta irudiak

La entrada Arrain-haztegiak eta hezeguneak: egiteke dauden birnaturalizazioek 2026ko Bandera Beltzak jasotzen dituzte aparece primero en Ecologistas en Acción.

• Ekologistak Martxan-ek ohartarazi du euskal politikak ez direla egokitzen biodibertsitateari buruzko nazioarteko konpromisoetara.
• Eusko Jaurlaritzak ez du helburu espezifikorik 2022an onartutako nazioarteko jomugak aplikatzeko.

Euskadik % 23,33ko balorazioa baino ez du lortu Ecologistas en Acción taldeak Kunming-Montrealgo Biodibertsitatearen Munduko Esparruaren aplikazio autonomikoari buruz egindako txostenean, eta “Gabezia larriak” kategoriarik baxuenean dago. Azterlanak biodibertsitatearen kontserbazioarekin lotutako hamar funtsezko eremu aztertzen ditu, eta ondorioztatzen du 2030etik lau urte baino gutxiagora Euskadik ez duela behar bezala egokitutako plangintzarik biodibertsitatearen galera geldiarazteko eta hori alderantzikatzeko nazioarteko konpromisoak betetzeko.

Estrategia eguneratu gabea eta konpromiso berrietara egokitu gabea

Euskadik 2016an onartutako Biodibertsitate Estrategia bat badu ere, Eusko Jaurlaritzak berak aitortzen du ez duela barne hartzen 2022an onartutako Kunming-Montrealgo Biodibertsitatearen Mundu Esparrua. Nazioarteko akordio hau hartu eta hiru urte eta erdira, ez dago jasota estrategia eguneratu denik, ez eta 2030erako jomuga globalak esplizituki sartu direnik ere.

Gainera, aztertutako dokumentazio ofizialak ez du informaziorik ematen Euskadiko biodibertsitatea hobetzen, egonkortzen edo narriatzen ari den jakiteko, ez eta garatutako ekintzek biodibertsitatearen galera geldiarazten benetan laguntzen duten jakiteko ere.

Helburu eta neurri zehatzik ez izatea

Azterketak agerian uzten du ez dagoela konpromiso espezifikorik ekosistema degradatuak lehengoratzeko, babestutako azalera % 30eko nazioarteko helbururaino handitzeko edo espezie exotiko inbaditzaileen sarrera-tasak % 50 murrizteko 2030a baino lehen.

Nekazaritza-jatorriko kutsadurari dagokionez, biodibertsitaterako mehatxu nagusietako bat, Eusko Jaurlaritzak ez zuen neurri zehatzei buruzko informaziorik eman, eta eskumen-kontuak alegatzera mugatu zen.

Ekologistak Martxan elkartearen ustez, erantzun horiek agerian uzten dute naturaren kontserbazioa ez dela integratu funtsezko politika sektorialetan, nekazaritzan esaterako, nahiz eta Munduko Esparruak berak biodibertsitatearen galeraren kausei zeharka heltzea eskatzen duen.

Espezie mehatxatuen kontserbazioan atzerapenak 

Biodibertsitatearen Euskal Estrategiak berak aitortzen du 383 espezie daudela Espezie Mehatxatuen EAEko Katalogoan sartuta, eta 19 kudeaketa-plan soilik onartu direla katalogatutako espezieentzat.

Horrez gain, kontserbazio-tresna berriak izapidetzean atzerapen handiak egon dira, hala nola kiropteroentzako edo otsoarentzako planak izapidetzean, eta dagoeneko onartuta dauden planen eraginkortasunaren ebaluazioari buruzko informazio publikorik ez dago.

Azpiegitura berdea eta parte-hartze soziala, gainditu gabeko ikasgaiak 

Lege-aurreikuspenetik lau urtera, Euskadik oraindik ez du Azpiegitura Berdearen Estrategiarik onartuta. Era berean, Naturzaintza ordeztu behar zuen organoa oraindik ez da eratu, eta organo hori ez da bildu 2022ko martxotik.

Praktikan, Euskadik gaur egun ez du parte-hartze sozialerako gune operatiborik biodibertsitatearen arloan, erakunde ekologisten presentzia duena.

Ekintzarako deia

Ekologistak Martxan elkarteak ezinbestekotzat jotzen du Eusko Jaurlaritzak lehenbailehen egokitzea bere biodibertsitate-politika Kunming-Montrealgo Biodibertsitatearen Mundu Esparrura, 2030erako helburu zehatzak ezartzea, lehengoratze ekologikoa indartzea, espezie mehatxatuak kontserbatzeko tresnen onarpena bizkortzea eta gaur egun geldirik dauden parte-hartze sozialeko mekanismoak berraktibatzea.

Naturaren narriadurak erakundeen erantzunak baino askoz azkarrago egiten du aurrera. Euskadik ezin du 2030era iritsi biodibertsitatearen galera geldiarazteko nazioarteko konpromisoak erabat txertatu gabe.

 

 

La entrada Euskadik Estatuko baloraziorik txarrenetakoa lortu du Biodibertsitatearen Munduko Esparruaren aplikazioan aparece primero en Ecologistas en Acción.

• El informe sobre la calidad del aire de Ecologistas en Acción concluye que casi 900.000 vascos estuvieron expuestos durante 2025 a una contaminación, que excede los nuevos límites aprobados para 2030 por la Unión Europea.
• El área urbana de Bilbao incumplió el nuevo límite legal anual del dióxido de nitrógeno. Pero la mayoría de los municipios obligados siguen sin implantar zonas de bajas emisiones eficaces ni protocolos frente a episodios de mala calidad del aire.

El informe elaborado por Ecologistas en Acción analiza los datos recogidos en 780 estaciones oficiales de medición instaladas en todo el Estado español, entre ellas 57 situadas en el País Vasco. Entre sus principales conclusiones, destacan:

• El año 2025 fue húmedo y el tercero más cálido en España desde al menos 1961. El extremado calor estival contribuyó al aumento de las concentraciones de ozono, en especial durante las olas de calor de junio-julio y agosto, pero bajaron los episodios de calima. La ola de incendios forestales de agosto contribuyó a agravar la contaminación por partículas.
• La quema de petróleo alcanzó el año pasado su nivel más elevado desde 2011, impulsada por el mayor consumo de combustibles de aviación y de automoción. Si bien el uso de gas se mantuvo un 17 % por debajo del de 2019 y las fuentes renovables cubrieron el 57 % de la demanda eléctrica, limitando las emisiones de las centrales térmicas.
• Durante 2025, la calidad del aire en el País Vasco mejoró ligeramente en relación al dióxido de nitrógeno (NO2), pero empeoró respecto a las partículas en suspensión (PM10 y PM2,5) y al ozono troposférico, aunque sin llegar en general a las concentraciones medias previas a la pandemia de la COVID-19.
• El informe toma como referencia los nuevos valores límite de la Directiva 2024/2881, que deberán alcanzarse antes de 2030, de acuerdo a los cuales el aire contaminado afectó en 2025 al 39 % de la población vasca, lo que expresa la magnitud del reto a asumir por las administraciones en los próximos tres años para alinearse con la nueva legislación.
• Considerando la obsoleta normativa todavía vigente, no hubo población que respirara aire contaminado ni superficie expuesta a niveles de contaminación que dañan la vegetación, por encima de los obsoletos límites legales actuales.
• Y si se tienen en cuenta los valores recomendados por la Organización Mundial de la Salud (OMS), mucho más estrictos que los límites legales vigentes y nuevos, y el objetivo a largo plazo para proteger la vegetación de la Unión Europea, el aire contaminado afectó de nuevo el año pasado a la totalidad de la población y a la mayoría del territorio vasco.
• Las partículas (PM10 y PM2,5) y el dióxido de nitrógeno (NO2) en el aire siguieron afectando a la práctica totalidad de la población vasca. Las partículas presentaron la peor situación en el Bajo Nervión, Donostialdea y Goiherri. La aglomeración de Bilbao incumplió el nuevo límite legal anual para 2030 del dióxido de nitrógeno. El ozono afectó a las áreas rurales y suburbanas del Litoral, los Valles Cantábricos, las Cuencas Interiores y el Valle del Ebro.
• La contaminación del aire es la primera causa ambiental de muerte. Según la Agencia Europea de Medio Ambiente, en 2023 fallecieron prematuramente hasta 24.000 personas en el Estado español por enfermedades agravadas por la mala calidad del aire, 900 en el País Vasco. Los costes sanitarios, laborales y productivos de la contaminación alcanzan 32.000 millones de euros al año, el 2,4 % del PIB español.
• Ekologistak Martxan ha realizado en 2024 y 2025 cuatro campañas de medición de NO2 en los accesos a algunos de los centros escolares con más tráfico motorizado de las localidades de Barakaldo, Basauri, Bilbao, Donostia/San Sebastián, Erandio, Errenteria, Etxebarri, Galdakao, Oiartzun y Vitoria-Gasteiz, con el resultado de que la población infantil está expuesta a niveles muy elevados de contaminación, por encima de los registrados en las estaciones oficiales. Lo que además cuestiona su correcta ubicación, por lo que la organización ambiental ha pedido su revisión para las estaciones urbanas de tráfico.
• La única forma de mejorar la calidad del aire en las ciudades es disminuir el tráfico motorizado, potenciando la movilidad activa peatonal y ciclista y el transporte público eléctrico. También es necesario promover el ahorro energético, ordenar el actual despliegue caótico de las energías renovables, adoptar las mejores técnicas industriales disponibles, reducir el uso del avión, acordar Áreas de Control de Emisiones ambiciosas para el Mar Mediterráneo y el Atlántico Noreste, y una moratoria para las nuevas macrogranjas.
• Vencido hace tres años y medio el plazo para que todas las ciudades de más de 50.000 habitantes establezcan zonas de bajas emisiones, para mejorar la calidad del aire y mitigar el cambio climático, la mitad de ellas no han cumplido siquiera formalmente esta obligación. El Gobierno Vasco y los ayuntamientos de Bilbao y Donostia/San Sebastián tampoco se han dotado de protocolos de actuación frente a los episodios de mala calidad del aire.

 

 

La entrada La contaminación del aire repunta en el País Vasco, por el cambio climático y la mayor combustión de petróleo aparece primero en Ecologistas en Acción.

• Ecologistas en Acción elkartearen airearen kalitateari buruzko txostenak ondorioztatzen du 2025ean ia 900.000 euskal herritarrek kutsadura jasan zutela, eta kutsadura horrek gainditu egiten dituela Europar Batasunak 2030erako onartutako muga berriak.
• Bilboko hiri-eremuak ez zuen bete nitrogeno dioxidoaren urteko legezko muga berria. Baina behartuta dauden udalerri gehienek oraindik ez dute isuri gutxiko eremu eraginkorrik ezarri, ezta airearen kalitate txarreko gertakarien aurreko protokolorik ere.

Ecologistas en Acción erakundeak egindako txostenak Espainiako Estatu osoan instalatutako 780 neurketa-estazio ofizialetan bildutako datuak aztertzen ditu, horien artean 57 Euskal Autonomia Erkidegoan kokatutakoak. Ondorio nagusien artean, honako hauek nabarmentzen dira:

• 2025. urtea hezea izan zen, eta hirugarrena Espainian, gutxienez 1961etik. Udako bero gogorrak ozono-kontzentrazioak handitzen lagundu zuen, bereziki ekain-uztaileko eta abuztuko bero-boladetan, baina kalima-gertakariak jaitsi egin ziren. Abuztuko baso-suteen olatuak partikulen kutsadura larriagotzen lagundu zuen.
• Petrolioa erretzea 2011z geroztiko mailarik altuenera iritsi zen iaz, abiazio- eta automobil-erregaien kontsumo handiagoak bultzatuta. Gasaren erabilera 2019koa baino % 17 txikiagoa izan zen, eta iturri berriztagarriek eskari elektrikoaren % 57 estali zuten, zentral termikoen isurketak mugatuz.
• 2025ean, EAEko airearen kalitatea pixka bat hobetu zen nitrogeno dioxidoarekin (NO2) alderatuta, baina okerrera egin zuen partikula esekiekin (PM10 eta PM2,5) eta ozono troposferikoarekin alderatuta, baina, oro har, ez zen iritsi COVID-19aren pandemiaren aurreko batez besteko kontzentrazioetara
• Txostenak 2024/2881 Zuzentarauaren muga-balio berriak hartzen ditu erreferentziatzat, 2030a baino lehen lortu beharko direnak. Balio horien arabera, aire kutsatuak EAEko biztanleen % 39ri eragin zien 2025ean, eta horrek adierazten du administrazioek hurrengo hiru urteetan hartu beharreko erronkaren garrantzia, legeria berriarekin bat etortzeko.
• Oraindik indarrean dagoen araudi zaharkitua kontuan hartuta, ez zen egon aire kutsatua arnasten zuen populaziorik, ez eta landaredia kaltetzen duten kutsadura-mailen eraginpean zegoen azalerarik ere, egungo legezko muga zaharkituen gainetik.
• Eta kontuan hartzen badira Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) gomendatutako balioak – indarrean dauden legezko mugak eta muga berriak baino askoz zorrotzagoak – eta Europar Batasuneko landaredia babesteko epe luzerako helburua, kutsatutako aireak berriro eragin zien iaz biztanleria osoari eta EAEko lurralde gehienari.
• Aireko partikulek (PM10 eta PM2,5) eta nitrogeno dioxidoak (NO2) EAEko ia biztanle guztiei eragiten jarraitu zuten. Partikulen egoera okerrena izan zen Nerbioi Beherean, Donostialdean eta Goiherrin. Bilboko aglomerazioak ez zuen bete nitrogeno dioxidoaren 2030erako urteko legezko muga berria. Ozonoak Itsasertzeko, Kantauriar Haranetako, Barne Arroetako eta Ebro Haraneko landa-eremuetan eta hiri-inguruko eremuetan izan zuen eragina.
• Airearen kutsadura da ingurumeneko heriotza-kausa nagusia. Europako Ingurumen Agentziaren arabera, 2023an 24.000 pertsona hil ziren garaiz aurretik Espainiako Estatuan airearen kalitate txarrak larriagotutako gaixotasunen ondorioz, 900 Euskal Autonomia Erkidegoan. Kutsaduraren osasun-, lan- eta ekoizpen-kostuak 32.000 milioi eurokoak dira urtean, Espainiako BPGaren % 2,4.
• Ekologistak Martxan taldeak lau kanpaina egin ditu 2024an eta 2025ean NO2-a neurtzeko, Barakaldon, Basaurin, Bilbon, Donostian, Erandion, Errenterian, Etxebarrin, Galdakaon, Oiartzunen eta Gasteizen motordun trafiko gehien duten ikastetxeetako sarbideetan. Emaitzek erakusten dutenez, haurrak kutsadura-maila oso handien eraginpean daude, estazio ofizialetan erregistratutakoen gainetik. Horrek, gainera, zalantzan jartzen du kokapen egokia, eta, beraz, ingurumen-erakundeak hiri-trafikoko geltokietarako berrikustea eskatu du.
• Hirietako airearen kalitatea hobetzeko modu bakarra da trafiko motorduna murriztea, oinezkoen eta bizikleten mugikortasun aktiboa eta garraio publiko elektrikoa sustatuz. Beharrezkoa da, halaber, energia aurreztea sustatzea, energia berriztagarrien egungo hedapen kaotikoa antolatzea, eskura dauden industria-teknikarik onenak hartzea, hegazkinaren erabilera murriztea, Mediterraneo Itsasoko eta Ipar Atlantikoko Isurketa Kontrol Eremu anbizio handikoak adostea, eta makrobaserri berrietarako luzamendua adostea.
• Orain dela hiru urte eta erdi amaitu zen 50.000 biztanletik gorako hiri guztiek emisio gutxiko eremuak ezartzeko epea, airearen kalitatea hobetzeko eta klima-aldaketa arintzeko, eta hirien erdiek ez dute formalki bete betebehar hori. Eusko Jaurlaritzak eta Bilboko eta Donostiako udalek ere ez dute airearen kalitate txarreko gertakarien aurrean jarduteko protokolorik ezarri.

 

 

Saltar al contenido del PDF

La entrada Airearen kutsadurak gora egin du Euskadin, klima-aldaketaren eta petrolio-errekuntza handiagoaren ondorioz aparece primero en Ecologistas en Acción.

Frente al genocidio, la ocupación y el apartheid, nuestra respuesta debe ser más organización, más presión política y más solidaridad internacionalista.

La entrada No a la complicidad, no a la represión se publicó primero en Pikara Magazine.